فیلگراستیم (Filgrastim) یک داروی مهم بوده که برای کمک به افزایش تولید گلبولهای سفید خون در بدن استفاده میشود. این دارو در شرایطی که توانایی بدن برای ساخت گلبولهای سفید کاهش یافته باشد، کاربرد دارد.
داروی فیلگراستیم برای کمک به پیشگیری از عفونت در افرادی که سطح گلبول های سفید خون پایینی دارند (نوتروپنی) استفاده میشود. همچنین ممکن است قبل از پیوند سلولهای بنیادی برای افزایش میزان سلولهای بنیادی موجود برای جمعآوری استفاده شود. این دارو با تحریک رشد نوتروفیلها، نوعی سلول که به مبارزه با عفونت کمک میکند، عمل میکند. فیلگراستیم ممکن است توسط پزشک درمانی یا توسط شما یا مراقب در خانه تجویز شود.
داروی فیلگراستیم چیست؟
فیلگراستیم (Filgrastim) یک داروی بیوتکنولوژیک بوده که به صورت مصنوعی از فاکتور رشد G-CSF (فاکتور محرک کلونی گرانولوسیت) تولید میشود. G-CSF یک پروتئین طبیعی بوده که در بدن انسان ساخته میشود و نقش مهمی در تنظیم تولید، بلوغ و فعالسازی نوتروفیلها دارد. نوتروفیلها نوعی از گلبولهای سفید خون هستند که خط مقدم دفاعی بدن در برابر عفونتهای باکتریایی و قارچی را تشکیل میدهند.
مکانیسم اثر داروی فیلگراستیم
مکانیسم اثر فیلگراستیم به این صورت بوده که این دارو با اتصال به گیرندههای G-CSF در سطح سلولهای پیشساز خونی در مغز استخوان، تولید نوتروفیلها را تحریک میکند. این تحریک منجر به افزایش سریع تعداد نوتروفیلها در جریان خون میشود. این فرآیند به ویژه در شرایطی که تعداد گلبولهای سفید به دلیل بیماری یا درمانهای پزشکی کاهش یافته است، حیاتی است. به طور کلی فیلگراستیم رشد نوعی سلول در بدن به نام نوتروفیلها را تحریک میکند. نوتروفیلها به شما در مبارزه با عفونت کمک میکنند.
کاربرد اصلی داروی فیلگراستیم
فیلگراستیم معمولا برای کمک به پیشگیری از عفونت در افرادی که سطح گلبولهای سفید خون پایینی دارند، که نوتروپنی نیز نامیده میشود، استفاده میشود. نوتروپنی میتواند ناشی از برخی شرایط پزشکی و انواع شیمیدرمانی یا پرتودرمانی باشد. داروی فیلگراستیم به دلیل توانایی اش در افزایش تعداد گلبول های سفید خون، در چندین شرایط بالینی حیاتی به کار میرود:
نوتروپنی ناشی از شیمیدرمانی
یکی از شایع ترین عوارض جانبی شیمی درمانی، سرکوب مغز استخوان و کاهش تولید سلولهای خونی، به ویژه نوتروفیلها است. این وضعیت که به آن نوتروپنی میگویند، بیماران را در معرض خطر بالای عفونتهای جدی و تهدیدکننده زندگی قرار میدهد. داروی فیلگراستیم با تحریک مغز استخوان، به کاهش مدت زمان و شدت نوتروپنی پس از شیمیدرمانی کمک میکند و در نتیجه، شیوع عفونتهای تبزا را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
پیوند مغز استخوان و سلولهای بنیادی
در بیمارانی که تحت پیوند مغز استخوان یا سلولهای بنیادی قرار میگیرند، سیستم خونساز بدن به شدت تحت تاثیر قرار میگیرد. فیلگراستیم در این بیماران برای تسریع فرآیند بهبودی میلوئید و بازسازی تولید گلبولهای سفید پس از پیوند استفاده میشود. این امر به کاهش زمان بستری شدن در بیمارستان و خطر عفونت کمک میکند.
نوتروپنی مزمن شدید
برخی افراد از بدو تولد دچار نوتروپنی مزمن شدید هستند (نوتروپنی مادرزادی) یا به دلایل نامشخصی (ایدیوپاتیک) یا دورهای (سیکلیک) با کاهش مداوم نوتروفیلها مواجه هستند. داروی فیلگراستیم در این موارد برای حفظ سطح نوتروفیلها در محدوده نرمال و پیشگیری از عفونتهای مکرر و جدی تجویز میشود.
سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز)
در برخی بیماران مبتلا به ایدز، به دلیل خود بیماری یا داروهای مورد استفاده، ممکن است نوتروپنی رخ دهد. فیلگراستیم میتواند در این بیماران برای افزایش تعداد نوتروفیلها و کاهش خطر عفونتهای فرصتطلب به کار رود.
اشکال دارویی و نحوه مصرف داروی فیلگراستیم
داروی فیلگراستیم معمولا به صورت آمپول یا سرنگهای از پیش پر شده برای تزریق زیرجلدی (Subcutaneous) یا وریدی (Intravenous) عرضه میشود. دوز و طول دوره درمان به شرایط بیمار، نوع بیماری و پاسخ بدن به دارو بستگی دارد و توسط پزشک تعیین میشود.
انواع رایج اشکال دارویی:
- محلول تزریقی 300 میکروگرم در میلیلیتر
- محلول تزریقی 480 میکروگرم در 1.6 میلیلیتر
- سرنگهای از پیش پر شده 300 میکروگرم در 0.5 میلیلیتر
- سرنگهای از پیش پر شده 480 میکروگرم در 0.8 میلیلیتر
- در صورت تزریق زیرجلدی در منزل، آموزشهای لازم باید توسط کادر درمانی به بیمار یا مراقب وی داده شود. تغییر محل تزریق در هر بار برای جلوگیری از آسیب دیدگی پوست ضروری است.
- نکته: برای تزریق این دارو با پزشک متخصص در ارتباط باشید.
نحوه ی نگهداری داروی فیلگراستیم
- فیلگراستیم باید در یخچال، بین 2 تا 8 درجه سانتیگراد (۳۶ تا ۴۶ درجه فارنهایت) نگهداری شود. آن را فریز نکنید.
- در صورت یخ زدگی تصادفی، قبل از استفاده در یخچال یخ آن را آب کنید. فیلگراستیمی را که بیش از یک بار منجمد شده است، دور بریزید.
- در جای خشک و خنک نگهداری شود.
- برای محافظت از فیلگراستیم در برابر نور، در جعبه اصلی خود نگهداری شود.
شایع ترین عوارض جانبی داروی فیلگراستیم
شایعترین عوارض جانبی فیلگراستیم در زیر فهرست شدهاند. در صورت بروز هر یک از این عوارض جانبی که شما را آزار میدهد، به پزشک خود اطلاع دهید.
- تب
- درد
- بثورات پوستی
- سرفه
- مشکلات تنفسی
- درد استخوان
- سردرد
- کمخونی
- خونریزی بینی
- اسهال
- بیحسی
- ریزش مو
عوارض جانبی جدی داروی فیلگراستیم
اگرچه عوارض جانبی جدی فیلگراستیم کمتر شایع هستند، اما در ادامه به همراه اقدامات لازم در صورت بروز آنها شرح داده شدهاند.
واکنشهای آلرژیک شدید. داروی فیلگراستیم میتواند باعث واکنشهای آلرژیک شود که میتوانند جدی باشند. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر که نشان دهنده یک واکنش آلرژیک جدی هستند، مصرف فیلگراستیم را متوقف کرده و فورا به پزشک مراجعه کنید.
- مشکلات تنفسی یا خس خس سینه
- تپش قلب
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
- تورم غدد لنفاوی
- تورم صورت، لبها، دهان، زبان یا گلو
- مشکل در بلع یا گرفتگی گلو
- خارش، بثورات پوستی یا برآمدگیهای قرمز کمرنگ روی پوست به نام کهیر
- حالت تهوع یا استفراغ
- سرگیجه، احساس سبکی سر یا غش
- گرفتگی معده
- درد مفاصل
- بزرگ شدن یا پارگی طحال.
- آسیب کلیوی (گلومرولونفریت)
- کاهش نیاز به ادرار
- تورم صورت یا مچ پا
- وجود خون در ادرار یا ادرار تیره رنگ
- سندرم نشت مویرگی
- تورم در بازوها، دستها، پاها، مچ پا یا ساق پا
- تورم در ناحیه معده یا احساس سیری
- سرگیجه، احساس سبکی سر یا غش
- ضعف یا خستگی غیرمعمول
- پلاکتهای پایین (ترومبوسیتوپنی)
- گلبولهای سفید خون بالا (لکوسیتوز)
- التهاب رگهای خونی (واسکولیت پوستی)
- التهاب آئورت (آئورتیت)
ملاحظات مهم پیش از مصرف داروی فیلگراستیم
- از داروی فیلگراستیم استفاده نکنید، مگر اینکه توسط پزشک تجویز شده باشد. طبق دستور پزشک مصرف شود.
- فیلگراستیم را با افراد دیگر، حتی اگر شرایط مشابه شما را دارند، به اشتراک نگذارید. ممکن است به آنها آسیب برساند.
- فقط در صورتی از فیلگراستیم استفاده کنید که پزشک نحوه استفاده از آن را به شما یا مراقب شما آموزش داده باشد.
- اگر به دلیل شیمی درمانی از فیلگراستیم استفاده میکنید، حداقل 24 ساعت قبل یا 24 ساعت بعد از شیمی درمانی از فیلگراستیم استفاده کنید.
- در طول استفاده از فیلگراستیم، باید خون خود را آزمایش کنید. در تمام قرارهای ملاقات برای آزمایش خون شرکت کنید.
- بارداری یا شیردهی: اثر داروی فیلگراستیم بر جنین یا شیرخوار به طور کامل مشخص نیست، بنابراین مصرف آن در این دوران باید با احتیاط و تحت نظر پزشک باشد.
قبل از استفاده از داروی فیلگراستیم موارد زیر را به پزشک اطلاع دهید:
- در مورد تمام شرایط سلامتی خود و هرگونه داروی تجویزی یا بدون نسخه (OTC)، ویتامینها/مواد معدنی، محصولات گیاهی و سایر مکملهایی که استفاده میکنید، به پزشک خود اطلاع دهید. این به آنها کمک میکند تا تشخیص دهند که آیا فیلگراستیم برای شما مناسب است یا خیر.
- سرطان سینه یا ریه: فیلگراستیم ممکن است خطر ابتلا به نوعی سرطان به نام لوسمی میلوئید حاد (AML) یا وضعیتی به نام سندرم میلودیسپلاستیک را در افراد خاص افزایش دهد. اگر سرطان سینه یا سرطان ریه دارید و از فیلگراستیم همراه با شیمی درمانی و/یا پرتودرمانی استفاده میکنید، در صورت خستگی بیش از حد معمول، کبودی یا خونریزی آسان و تب با پزشک خود تماس بگیرید.
- نوتروپنی مادرزادی: فیلگراستیم ممکن است خطر ابتلا به نوعی سرطان به نام لوسمی میلوئید حاد (AML) یا وضعیتی به نام سندرم میلودیسپلاستیک را در افراد خاص افزایش دهد. اگر نوتروپنی مادرزادی دارید، در صورت خستگی بیش از حد معمول، کبودی یا خونریزی آسان و تب با پزشک خود تماس بگیرید.
- اختلال سلول داسی شکل: در صورت ابتلا به اختلال سلول داسی شکل، به پزشک خود اطلاع دهید. فیلگراستیم ممکن است در افرادی که این بیماری را دارند، باعث بحران سلول داسی شکل شود. در صورت بروز علائمی مانند درد یا مشکل در تنفس، با پزشک خود تماس بگیرید و مصرف فیلگراستیم را متوقف کنید.
- بیماریهای فعلی و گذشته: در صورت داشتن هر یک از موارد زیر، به پزشک خود اطلاع دهید.
- مشکلات کلیوی
- دریافت پرتودرمانی
- آلرژی به لاتکس
- اسکن یا آزمایش استخوان در آینده نزدیک
نکات پایانی
داروی فیلگراستیم به عنوان یک عامل محرک کلونی گرانولوسیت، نقش حیاتی در حفظ و بهبود سیستم ایمنی بدن، به ویژه در شرایطی که تولید گلبولهای سفید خون دچار اختلال شده است، ایفا میکند. این دارو با تحریک مغز استخوان به تولید نوتروفیلها، به طور قابل توجهی خطر عفونتها را در بیماران تحت شیمیدرمانی، پیوند مغز استخوان و افراد مبتلا به نوتروپنی مزمن کاهش میدهد و کیفیت زندگی آنها را بهبود میبخشد.
با وجود عوارض جانبی احتمالی، فواید درمانی فیلگراستیم در بسیاری از موارد بر خطرات آن غلبه دارد و آن را به ابزاری قدرتمند در پزشکی مدرن تبدیل کرده است. در نهایت، مصرف این دارو باید همواره تحت نظارت دقیق پزشک و با رعایت کامل دستورالعملهای درمانی صورت پذیرد.
منبع:
