کم خونی زمانی اتفاق میافتد که گلبولهای قرمز خون شما به اندازه کافی نباشد یا گلبولهای قرمز خون شما به خوبی کار نکنند. برخی از افراد با انواع کم خونی متولد میشوند، اما اکثر افرادی که کم خونی دارند به مرور زمان به این بیماری مبتلا میشوند. به همین دلیل پیگیری تغییرات در بدن شما و پیشگیری از کم خونی مهم است. به عنوان مثال، همه ما روزهایی داریم که احساس خستگی میکنیم. اما اگر با وجود استراحت، چندین روز احساس خستگی شدید میکنید، با پزشک خود صحبت کنید.
چکیده مطلب:
کم خونی زمانی است که سطح گلبولهای قرمز سالم برای حمل اکسیژن در سراسر بدن شما پایین است. علائم شامل خستگی، ضعف و احساس تنگی نفس است. این علائم میتوانند خفیف یا شدید باشند. کم خونی ممکن است تهدیدکننده زندگی باشد. عوامل زیادی ممکن است باعث آن شوند و انواع مختلفی از این بیماری وجود دارد. درمان بسته به علت کم خونی متفاوت است.
کم خونی زمانی است که سطح گلبولهای قرمز سالم برای حمل اکسیژن در سراسر بدن شما پایین است. علائم کم خونی شامل خستگی، ضعف و احساس تنگی نفس است. این علائم میتوانند خفیف یا شدید باشند.
پیشگیری از کم خونی و نقش آن در حفظ سلامت عمومی
شما میتوانید با گنجاندن غذاهای غنی از آهن در وعدههای غذایی و میان وعدههای روزانه خود، از شایع ترین نوع کم خونی یا آنمی، یعنی کم خونی فقر آهن، جلوگیری کنید. اما انواع دیگری از کم خونی وجود دارد که نمیتوانید از آنها پیشگیری کنید، از جمله اختلالات ارثی.
انواع کم خونی و تفاوت آن ها
کم خونی های اکتسابی: شما در طول زندگی خود به کم خونی مبتلا میشوید یا آن را از چیزی که باعث آن میشود، مانند یک بیماری که باعث آن میشود، به دست میآورید. کم خونی های اکتسابی عبارتند از:
کم خونی ناشی از بیماری مزمن: اگر بیماری داشته باشید که باعث التهاب مزمن شود و استفاده از آهن مورد نیاز برای ساخت گلبولهای قرمز خون را برای بدن دشوار کند، میتوانید به این بیماری مبتلا شوید.
کم خونی همولیتیک خودایمنی: در این مورد، سیستم ایمنی بدن شما به گلبولهای قرمز خون شما حمله میکند.
کم خونی ماکروسیتیک و کم خونی مگالوبلاستیک: اینها انواع کم خونی هستند که زمانی ایجاد میشوند که مغز استخوان شما گلبولهای قرمز خون غیرمعمول بزرگی میسازد. برخی از شرایط پزشکی و کمبود ویتامین ممکن است باعث این نوع کم خونی شوند. ارائه دهندگان خدمات درمانی ممکن است این شرایط را کم خونی کمبود ویتامین بنامند.
کم خونی نورموسیتیک: در این نوع، تعداد گلبولهای قرمز خون شما کمتر از حد معمول است. علل زیادی برای کم خونی نورموسیتیک وجود دارد.
کم خونی خطرناک: این بیماری که یکی از علل کمبود ویتامین B12 است، یک بیماری خودایمنی است که از جذب ویتامین B12 توسط بدن شما جلوگیری میکند.
همچنین اگر بیماریهای مزمن خاصی داشته باشید، میتوانید به کم خونی مبتلا شوید. کم خونی ممکن است علامت یا عارضهای از موارد زیر باشد:
- بیماریهای خودایمنی
- سرطان
- بیماری التهابی روده (IBD)
- بیماری کلیوی
- بیماری کبدی
- بیماری تیروئید
کم خونی های ارثی: کم خونی ارثی زمانی است که شما با این بیماری متولد میشوید. کم خونی های ارثی عبارتند از:
کم خونی دایموند-بلکفن: این اختلال ارثی مانع از تولید کافی گلبولهای قرمز خون توسط مغز استخوان شما میشود.
کم خونی فانکونی: این یک اختلال خونی نادر است. افراد مبتلا به کم خونی فانکونی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلالات خونی، از جمله کم خونی، هستند.
کم خونی سلول داسی شکل: این بیماری شکل گلبولهای قرمز خون شما را تغییر میدهد و دیسکهای گرد و انعطافپذیر را به سلولهای داسی شکل سفت و چسبنده تبدیل میکند که جریان خون را مسدود میکنند.
تالاسمی: در این بیماری، بدن شما هموگلوبین کمتری تولید میکند که منجر به کوچک شدن گلبولهای قرمز خون و کم خونی میشود.
سایر انواع کم خونی
برخی از انواع کم خونی ممکن است ارثی باشند اما میتوانند اکتسابی نیز باشند:
کم خونی آپلاستیک: این کم خونی زمانی اتفاق میافتد که سلولهای بنیادی در مغز استخوان شما به اندازه کافی گلبولهای قرمز خون نمیسازند. کم خونی همولیتیک: در این کم خونی، گلبولهای قرمز خون شما سریعتر از حد معمول تجزیه میشوند یا میمیرند.
کم خونی میکروسیتیک: این کم خونی زمانی اتفاق میافتد که گلبولهای قرمز خون شما هموگلوبین کافی ندارند، بنابراین کوچکتر از حد معمول هستند. کم خونی میکروسیتیک با کمبود آهن، تالاسمی و کم خونی سیدروبلاستیک رخ میدهد. همچنین در برخی از افرادی که کم خونی ناشی از بیماری مزمن دارند، رخ میدهد.
کم خونی سیدروبلاستیک: کم خونی سیدروبلاستیک ناشی از استفاده غیرطبیعی آهن در طول رشد گلبولهای قرمز خون است.
پیامدهای کم خونی در بدن
کم خونی فقر آهن درمان نشده: میتواند شما را بیشتر در معرض خطر بیماری و عفونت قرار دهد، کمبود آهن بر سیستم ایمنی بدن تأثیر میگذارد. ممکن است خطر ابتلا به عوارضی را که بر قلب یا ریهها تأثیر میگذارند – مانند ضربان قلب غیرطبیعی سریع (تاکیکاردی) یا نارسایی قلبی – افزایش دهد. بنابرین پیشگیری از کم خونی بسیار مهم است.
رژیم غذایی موثر برای پیشگیری از کم خونی
پیشگیری کم خونی با غذا: برنامههای درمانی کم خونی اغلب شامل تغییرات غذایی هستند. بهترین برنامه غذایی برای کم خونی و پیشگیری از کم خونی شامل غذاهای غنی از آهن و سایر ویتامینهای ضروری برای هموگلوبین و تولید گلبولهای قرمز خون است. همچنین باید شامل غذاهایی باشد که به بدن شما در جذب بهتر آهن کمک میکنند، مانند غذاهای سرشار از ویتامین C.
دو نوع آهن در غذاها وجود دارد:
آهن هِم در گوشت، مرغ و غذاهای دریایی یافت میشود.
آهن غیرهِم در غذاهای گیاهی و غذاهای غنی شده با آهن یافت میشود. بدن شما میتواند هر دو نوع را جذب کند، اما آهن هِم را راحتتر جذب میکند.
اگرچه برنامههای درمانی کم خونی به صورت فردی هستند، اما اکثر آنها به ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیگرم آهن عنصری روزانه نیاز دارند. این دوز فقط برای درمان تحت نظارت پزشک است. احتمالاً تا زمانی که سطح آهن شما دوباره پر شود، باید آهن تجویزی یا مکمل آهن بدون نسخه (OTC) مصرف کنید.
این مقدار بسیار بالاتر از میزان توصیه شده روزانه (RDA) برای افراد بدون کم خونی است که از ۷ تا ۲۷ میلیگرم متغیر است.
هنگام دنبال کردن یک برنامه غذایی برای کم خونی و پیشگیری از کم خونی، این دستورالعملها را به خاطر داشته باشید:
از خوردن غذاهای غنی از آهن با غذاها یا نوشیدنیهایی که جذب آهن را مسدود میکنند، خودداری کنید: این غذاها شامل قهوه یا چای، غذاهای سرشار از اگزالات و غذاهای سرشار از کلسیم هستند.
در طول روز انواع غذاهای آهن هِم و غیرهِم را بخورید: برای افزایش مصرف آهن، سعی کنید در هر وعده غذایی و به عنوان میان وعده غذاهای غنی از آهن بخورید.
هر زمان که ممکن است غذاهای آهن هِم و غیرهِم را با هم بخورید: خوردن هر دو با هم در یک وعده غذایی میتواند جذب آهن را افزایش دهد.
غذاهای غنی از فولات و ویتامین B-12 بخورید: غذاهای غنی از ویتامین B12 و فولات از تولید گلبولهای قرمز خون پشتیبانی میکنند. افرادی که رژیم غذایی گیاهخواری دارند، ممکن است برای دریافت کافی ویتامین B-12 نیاز به مصرف مکملهای ویتامین B-12 داشته باشند. مرکبات، لوبیا و غلات کامل منابع خوبی از فولات هستند.
غذاهای غنی از آهن و ویتامینهای ضروری
بسیاری از غذاها با آهن غنی شدهاند. اگر گیاهخوار یا وگان هستید یا نمیتوانید آهن کافی از منابع دیگر دریافت کنید، برای پیشگیری از کم خونی میتوانید این غذاها را به رژیم غذایی خود اضافه کنید:
- سبزیجات برگدار
- گوشت و مرغ
- جگر
- غذاهای دریایی
- آب پرتقال غنیشده
- غلات آماده مصرف غنیشده
- غذاهای تهیهشده از آرد تصفیهشده غنیشده، مانند نان سفید
- ماکارونی غنیشده
- غذاهای تهیهشده از آرد ذرت غنیشده
- برنج سفید غنیشده
- لوبیا
ترکیب آهن و ویتامین C برای جذب بهتر
آهن و ویتامین C: غذاهای غنی از آهن(منابع آهن طبیعی) را با غذاهای غنی از ویتامین C میل کنید. غذاهای سرشار از ویتامین C، مانند پرتقال، گوجه فرنگی، کیوی یا توت فرنگی، میتوانند جذب آهن را بهبود بخشند.
منابع گیاهی و حیوانی آهن
غذاهایی که منحصراً حاوی آهن غیرهِم هستند شامل حبوبات، سبزیجات برگدار تیره، آجیل، دانهها، غلات کامل و میوههای خشک میشوند. بیشتر آهن غیرهِم در غذاهای گیاهی یافت میشود؛ تخممرغ استثنا است، زیرا یک غذای حیوانی حاوی آهن غیرهِم است.
مکمل ها و روش های تکمیلی برای جلوگیری از کم خونی
تغییر در رژیم غذایی میتواند در برخی موارد به پیشگیری از کم خونی کمک کند، از جمله:
- خوردن غذاهایی که سرشار از آهن، فولات، ویتامین B12، ویتامین A و سایر مواد مغذی هستند.
- داشتن یک رژیم غذایی سالم با انواع غذاها.
- مصرف مکملها در صورت توصیه پزشک متخصص. از جمله:
- قرص آهسته رهش فروتامین سنتکس 30 عددی : برای کمک به پیشگیری از آنمی و کم خونی ناشی از فقر آهن
- کپسول ففول مکس 100 اینترافارم 30 عددی : برای کمک به تامین آهن مورد نیاز بدن، جلوگیری از کم خونی ناشی از فقر آهن
- کپسول سیدرال فولیک فارمانوترا 30 عددی : برای کمک به پیشگیری از کم خونی و تامین آهن
برای کسب اطلاعات دقیقتر و مشاهده روش های درمان کم خونی که شامل مکملها و داروهای مناسب نیز میشود، میتوانید به مقاله روش های درمان کم خونی مراجعه کنید.
چه زمانی نیاز به مکمل آهن داریم؟
اگر کم خون هستید، کمبود آهن دارید یا در معرض خطر ابتلا به کم خونی هستید، زیرا ذخایر آهن در بدن شما کم است، متخصصین وبسایت داروخانه آنلاین به شما توصیه می کنند که مکملهای آهن مصرف کنید. کم خونی وضعیتی است که در آن کمبود آهن در بدن منجر به کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون میشود.
برای پیشگیری و درمان کم خونی، میتوانید از خرید قرص کم خونی مطمئن و باکیفیت از داروخانه آنلاین بهره ببرید.
دوز و روش مصرف صحیح
دوز مصرفی شما بستگی به دلیل مصرف آن و اینکه آیا قرص، کپسول یا شربت مصرف میکنید، دارد.
دوز مصرفی برای درمان کم خونی
دوز معمول مکملهای آهن برای بزرگسالان و کودکان ۱۲ سال به بالا:
- قرصهای ۲۱۰ میلیگرمی – ۱ قرص، ۱ تا ۳ بار در روز
- قرصهای ۳۲۲ میلیگرمی – ۱ قرص، ۱ یا ۲ بار در روز
- کپسولهای ۳۰۵ میلیگرمی – ۱ کپسول، ۱ یا ۲ بار در روز
- شربت (۱۴۰ میلیگرم/۵ میلیلیتر) – یک یا دو قاشق ۵ میلیلیتری، ۱ یا ۲ بار در روز
اگر عوارض جانبی داشتید، پزشک ممکن است به شما توصیه کند که دوز مصرفی خود را با مصرف آن در روزهای متناوب کاهش دهید.
برای کودکان زیر ۱۲ سال، پزشک از سن یا وزن کودک شما برای تعیین دوز مناسب استفاده میکند.
دوز مصرفی برای جلوگیری از کم خونی
دوز معمول مکمل آهن برای پیشگیری از ضعف و خستگی برای بزرگسالان و کودکان ۱۲ سال و بالاتر به شرح زیر است:
- قرصهای ۲۱۰ میلیگرمی – ۱ قرص، ۱ یا ۲ بار در روز
- قرصهای ۳۲۲ میلیگرمی – ۱ قرص، یک بار در روز
- کپسولهای ۳۰۵ میلیگرمی – ۱ کپسول، یک بار در روز
- شربت (۱۴۰ میلیگرم/۵ میلیلیتر) – یک قاشق ۵ میلیلیتری، ۱ یا ۲ بار در روز، یا دو قاشق ۵ میلیلیتری، یک بار در روز
اگر عوارض جانبی داشتید، پزشک ممکن است به شما توصیه کند که دوز خود را با مصرف آن در روزهای متناوب کاهش دهید.
برای کودکان زیر ۱۲ سال، پزشک از سن یا وزن کودک شما برای تعیین دوز مناسب استفاده خواهد کرد.
مکمل آهن وقتی با معده خالی مصرف شود، بهترین اثر را دارد. در صورت امکان، حداقل یک ساعت قبل از غذا و ۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود. اما اگر معده شما را ناراحت میکند، میتوانید آن را همراه با غذا یا درست بعد از غذا مصرف کنید.
بهتر است مکمل آهن را با آب پرتقال یا مکمل ویتامین C توصیه کند. اعتقاد بر این است که ویتامین C میزان جذب آهن توسط بدن را افزایش میدهد.
“برای دریافت مشاوره و خرید مکملهای آهن کلیک کنید”
قرصها یا کپسولها را فقط با یک لیوان آب یا آبمیوه ببلعید. آنها را با شیر مصرف نکنید، زیرا شیر از ورود آهن به سیستم بدن شما جلوگیری میکند.
مصرف شربت ممکن است برای کودکان و افرادی که در بلع قرص یا کپسول مشکل دارند، آسانتر باشد.
اگر مکمل آهن را به صورت شربت مصرف میکنید، یک سرنگ یا قاشق پلاستیکی همراه آن ارائه میشود تا به شما در اندازهگیری دوز مناسب کمک کند. اگر ندارید، از داروساز خود بخواهید که آن را به شما بدهد. از قاشق چایخوری آشپزخانه استفاده نکنید زیرا مقدار مناسب را اندازهگیری نمیکند.
نکات عملی برای زنان باردار و شیرده
وقتی آهن را به عنوان مکمل مصرف میکنید، تاثیری بر میزان آهن دریافتی از شیر مادر یا میزان آهن دریافتی از بدن نوزاد ندارد. این بدان معناست که مصرف مکملهای آهن بعید است که عوارض جانبی در نوزاد شما ایجاد کند. با این حال، اگر نوزاد شما سطح آهن پایینی نیز داشته باشد، باید مستقیماً تحت درمان قرار گیرد.
پیشگیری از کم خونی فقر آهن در دوران بارداری
در دوران بارداری، روزانه به ۲۷ میلیگرم آهن نیاز دارید. تغذیه خوب نیز میتواند از کم خونی فقر آهن در دوران بارداری جلوگیری کند. منابع غذایی آهن شامل گوشت قرمز بدون چربی، مرغ و ماهی است. گزینههای دیگر شامل غلات صبحانه غنیشده با آهن، سبزیجات برگ سبز تیره، لوبیا و نخود فرنگی است.
در دوران بارداری، روزانه به ۲۷ میلیگرم آهن نیاز دارید. تغذیه خوب میتواند از کم خونی فقر آهن جلوگیری کند. برای آشنایی با درمان کم خونی در بارداری اینجا کلیک کنید.
رژیم غذایی مناسب شیردهی
رژیم غذایی برای جلوگیری از کم خونی: غذاهای غنی از پروتئین مانند گوشت بدون چربی، تخم مرغ، لبنیات، لوبیا، عدس و غذاهای دریایی کم جیوه را برای پیشگیری از کم خونی انتخاب کنید. انواع غلات کامل و همچنین میوهها و سبزیجات را انتخاب کنید. خوردن غذاهای متنوع در دوران شیردهی، طعم شیر مادر را تغییر میدهد.
نقش سبک زندگی و عادات روزمره در تقویت سلامت خون
فعالیت بدنی منظم را حداقل به ۲.۵ ساعت در هفته افزایش دهید. فعالیت بدنی به بهبود فشار خون، بهبود سطح کلسترول و سایر چربیهای خون و کنترل وزن و پیشگیری از کم خونی کمک میکند. کمی فعالیت بدنی بهتر از هیچ است. از رژیم غذایی سالم غافل نشوید!
ورزش و فعالیت بدنی مناسب
تمرینات کم برخورد مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری ثابت به ویژه ایمن و مفید هستند، در حالی که باید از تمرینات مقاومتی با شدت بالا یا سنگین، به ویژه در صورت وجود کم خونی یا سایر بیماریهای مرتبط با بارداری، اجتناب شود.
کاهش مصرف مواد مانع جذب آهن
پروتئین هایی مانند کازئین، آب پنیر، سفیده تخم مرغ و پروتئینهای گیاهی (پروتئین سویا) نشان دادهاند که جذب آهن را در انسان مهار میکنند. اسید اگزالیک در اسفناج، چغندر برگی، لوبیا و آجیل یافت میشود و به آهن متصل شده و جذب آن را مهار میکند.
سوالات متداول پیشگیری از کم خونی
کم خونی چیست و چه علائمی دارد؟
کم خونی مشکلی است که در آن گلبولهای قرمز خون یا هموگلوبین کافی برای حمل اکسیژن به بافتهای بدن وجود ندارد. هموگلوبین پروتئینی است که در گلبولهای قرمز یافت میشود و اکسیژن را از ریهها به تمام اندامهای دیگر بدن منتقل میکند. کم خونی میتواند باعث خستگی، ضعف و تنگی نفس شود.
بهترین منابع غذایی برای پیشگیری از کم خونی کداماند؟
انواع رایج کم خونی را میتوان با خوردن غذاهای غنی از آهن پیشگیری و درمان کرد. بهترین منابع آهن گوشت قرمز (بهویژه گوشت گاو و جگر)، مرغ، ماهی و صدف هستند.
آیا مصرف مکمل آهن ضروری است؟
اکثر افراد باید بتوانند با داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل، تمام آهن مورد نیاز خود را دریافت کنند. اگر مکمل آهن مصرف میکنید، بیش از حد مصرف نکنید زیرا میتواند مضر باشد. مصرف ۱۷ میلیگرم یا کمتر از مکمل آهن در روز بعید است که ضرری داشته باشد.
چگونه کم خونی در دوران بارداری پیشگیری شود؟
در دوران بارداری، برای پیشگیری از کم خونی روزانه به ۲۷ میلیگرم آهن نیاز دارید. تغذیه خوب نیز میتواند از کم خونی فقر آهن در دوران بارداری جلوگیری کند. منابع غذایی آهن شامل گوشت قرمز بدون چربی، مرغ و ماهی است.
آیا کمبود آهن فقط با رژیم غذایی قابل پیشگیری است؟
داشتن یک رژیم غذایی متعادل که شامل غذاهای غنی از آهن باشد، میتواند به شما در پیشگیری از کم خونی فقر آهن کمک کند. اگر نمیتوانید آهن کافی از غذا دریافت کنید، مصرف مکملهای آهن نیز میتواند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهد.
منبع:
