اورسوداکسی کولیک اسید چیست و چه کاربردی دارد؟ بررسی نقش آن در درمان بیماری‌های صفراوی و عوارض مصرف

داروی اورسودوکسی کولیک اسید (UDCA)که به عنوان اورسودیول (ursodiol) نیز شناخته می شود، معمولاً برای بیماری های مختلف مرتبط با کبد استفاده می شود. این دارو در واقع یک اسید صفراوی است که به انحلال سنگ های صفراوی و درمان سیروز صفراوی اولیه (PBC) کمک می کند.

چکیده مقاله:

اورسوداکسی ‌کولیک اسید، یک اسید صفراوی است که به بهبود جریان صفراوی و در برخی موارد حل شدن سنگ‌های صفراوی کمک می‌کند. این دارو روی همه سنگ‌ها مؤثر نیست و بیشتر برای درمان سنگ‌های کلسترولی کوچک تجویز می شود.

اثر این دارو تدریجی است و معمولاً درمان چندین ماه طول می کشد. اگر شرایط بیماری شما حاد باشد و علائمی مانند درد، عفونت یا زردی داشته باشید، درمان دارویی کافی نیست و معمولاً جراحی برداشتن کیسه صفرا یا کوله‌ سیستکتومی ضرورت پیدا می‌کند.

مصرف این دارو را باید به صورت منظم و طبق دستور پزشک انجام دهید. احتمال دارد که با مصرف این دارو دچار عوارض جانبی مانند ناراحتی معده، اسهال یا سرگیجه شوید ولی در موارد نادر عوارض کبدی یا واکنش آلرژیک نیز رخ می دهد که باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین باید در مورد مشکلات دیگر کبدی، صفراوی و داروهایی که مصرف می کنید با پزشک مشورت کنید.

اورسوداکسی کولیک اسید برای چیست و چگونه در بدن عمل می‌کند؟

قرص اورسوداکسی کولیک اسید (Ursodeoxycholic Acid) برای حل کردن سنگ‌های صفراوی کوچکی که با جراحی قابل برداشتن نیستند یا برای جلوگیری از سنگ‌های صفراوی که احتمال دارد در طول کاهش وزن سریع ایجاد شوند، تجویز می‌شود. این دارو برای درمان سیروز صفراوی اولیه نیز استفاده می شود. اورسودیول با نام های تجاریReltone، Urso، Urso Forte، Actigall و Urso DS در بازار دارویی عرضه می شود.

مکانیسم اثر UDCA و نقش اسیدهای صفراوی در هضم چربی‌ها

اسید صفراوی مایعی است که در کبد شما ساخته می‌شود و به هضم غذا و چربی ها کمک می‌کند. اورسودیول نوعی اسید صفراوی است که بدن شما به طور طبیعی در مقادیر کم تشکیل می‌دهد. عملکرد UDCA در کبد به عنوان دارو، صفرای شما را تغییر می‌دهد تا چربی (جزء اصلی سنگ کیسه صفرا) به راحتی حل شود. این به حل شدن سنگ‌های صفراوی که قبلاً تشکیل شده‌اند کمک می‌کند و از تشکیل سنگ‌های جدید جلوگیری می‌کند.

اورسوداکسی کولیک اسید برای درمان چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟

کپسول اورسوداکسی کولیک اسید (UDCA) اغلب برای درمان سنگ‌های کلسترولی کیسه صفرا، درمان اولیه کلانژیت صفراوی اولیه (PBC) و برخی حالات کلستاز و بیماری‌های صفراوی توسط پزشکان تجویز می گردد.

درمان سنگ‌های کلسترولی کیسه صفرا

اورسوداکسی کولیک اسید برای حل کردن تدریجی سنگ‌های کلسترولی کیسه صفرا در برخی از بیماران که سنگ‌های آنان کوچک و غیرکلسیفیه هستند تجویز می شود. این دارو با کاهش ترشح کلسترول در صفرا، به حل شدن تدریجی این نوع سنگ کمک می‌کند.

درمان سیروز صفراوی اولیه (Primary Biliary Cholangitis)

اورسوداکسی کولیک اسید به عنوان اولین درمان سیروز صفراوی اولیه (PBC) محسوب می‌شود. مجاری صفراوی کوچک داخل کبد، در این اختلال به ‌تدریج دچار آسیب و التهاب می‌شود و جریان صفرا مختل می‌گردد. اورسوداکسی کولیک اسید با بهبود جریان صفرا، سمیت اسیدهای صفراوی را کاهش داده و از سلول‌های کبدی و مجاری صفراوی محافظت می کند.

کاربرد در کلستاز و بیماری‌های صفراوی

بیماری کلستاز شرایطی است که در آن جریان صفرا کاهش پیدا می کند. در این حالت اورسوداکسی کولیک اسید می‌تواند ترشح صفرا را افزایش دهد و از تجمع اسیدهای صفراوی سمی در کبد جلوگیری کند. البته نوع بیماری و شدت آن تعیین می‌کند که مصرف این دارو برای شما مناسب است یا خیر. 

آیا اورسوداکسی کولیک اسید واقعاً می‌تواند سنگ صفرا را حل کند؟

اورسوداکسی کولیک اسید برای سنگ صفرا، در برخی از شرایط باعث حل شدن تدریجی بعضی از سنگ‌ها می شود، اما برای همه بیماران مناسب نیست. برای مثال روی سنگ‌های رنگدانه‌ای یا کلسیفیه معمولاً اثر قابل ‌توجهی ندارد.

چه نوع سنگ صفرا با این دارو قابل درمان است

اغلب پزشکان سنگ‌های کلسترولی کوچک، غیرکلسیفیه و رادیولوسنت را با اورسوداکسی ‌کولیک اسید درمان می کنند. بهترین پاسخ معمولاً در سنگ‌های کوچک ‌تر از ۵ تا ۱۰ میلی‌ متر دیده می‌شود.

چه مدت طول می‌کشد تا اثر دارو دیده شود

برای کاهش اندازه یا حل شدن سنگ صفرا با اورسوداکسی کولیک اسید، به چند ماه تا بیش از یک سال درمان مداوم نیاز است. معمولاً هر چند ماه یکبار اندازه سنگ ها با سونوگرافی ارزیابی می‌شود و اگر پس از حدود ۶ تا ۱۲ ماه پاسخ مناسبی دیده نشود، احتمال دارد از روش های دیگری برای درمان استفاده شود.

چه زمانی جراحی کیسه صفرا ضروری می‌شود

برخی اوقات سنگ صفرا باعث دردهای صفراوی، التهاب کیسه صفرا، انسداد مجاری صفراوی، زردی، پانکراتیت یا عفونت می شود که در اینصورت جراحی ضرورت دارد. همچنین، کوله ‌سیستکتومی یا جراحی برداشتن کیسه صفرا در زمانیکه درمان دارویی مؤثر نیست، درمان قطعی محسوب می‌شود.

دوز و نحوه مصرف اورسوداکسی کولیک اسید چگونه است؟

شما باید این دارو را دقیقاً طبق دستور پزشکتان مصرف نمایید. دوز اورسوداکسی ‌کولیک اسید بر اساس وزن تعیین می شود، بنابراین در صورت افزایش یا کاهش وزن زیاد، به پزشک خود اطلاع دهید. قرص اورسودیول را با غذا مصرف کنید. شاید لازم باشد یک قرص را نصف کنید تا دوز صحیح خود را دریافت کنید. پس از شکستن قرص، آن را از بقیه جدا نگه دارید و تا 28 روز پس از شکستن از آن استفاده کنید.

دوز رایج اورسوداکسی کولیک اسید 250 و 300

اورسوداکسی کولیک اسید به صورت کپسول خوراکی 200، 300 و 400 میلی گرم و قرص خوراکی 250 و 500 میلی گرم در بازار دارویی عرضه می شود. اما دوزهای رایجی که پزشکان تجویز می کنند معمولاً اورسوداکسی کولیک اسید 300 و 250 میلی گرم است که بر اساس وزن و شرایط بیماری شما می باشد.

اهمیت مصرف منظم و طول دوره درمان

مصرف منظم اورسوداکسی کولیک اسید برای حفظ سطح مؤثر این دارو اهمیت دارد. همچنین برای درمان سنگ کیسه صفرا، احتمالاً مجبور باشید چند ماه از این دارو استفاده کنید.

عوارض اورسوداکسی کولیک اسید چیست؟

شایع ‌ترین عوارض داروهای صفراوی از جمله اورسوداکسی کولیک اسید در زیر فهرست شده‌اند. در صورت بروز هر یک از این عوارض جانبی که شما را آزار می‌دهد، به پزشک خود اطلاع دهید.

• ناراحتی یا درد معده
• اسهال یا یبوست
• حالت تهوع
• سرگیجه
• عفونت در بینی یا گلو، گلودرد یا علائم سرماخوردگی
• ریزش مو
• خارش یا بثورات پوستی
• ادرار دردناک
• کمر درد

عوارض جدی

در مورد عوارض جانبی اورسوداکسی کولیک اسید، اگر با موارد نادر زیر مواجه شدید فوراً با پزشک خود تماس بگیرید و در مورد واکنش های آلرژیک به اورژانس مراجعه نمایید.

• مشکلات کبدی: حالت تهوع، درد بالای معده، خارش، احساس خستگی، از دست دادن اشتها، ادرار تیره، مدفوع روشن، زرد شدن پوست یا چشم.
• علائم عفونت جدید: ضعف یا احساس بد ناگهانی، تب، لرز، گلودرد، زخم های دهان، زخم های پوستی، مشکل در بلع.
• واکنش‌های آلرژیک شدید: اورسودیول احتمال دارد باعث واکنش‌های آلرژیک شود که می‌تواند جدی باشد از جمله مشکلات تنفسی، تپش قلب، تب یا احساس ناخوشی، تورم غدد لنفاوی، تورم صورت، لب‌ها، دهان، زبان یا گلو، مشکل در بلع، کهیر، حالت تهوع یا استفراغ، سرگیجه، گرفتگی معده و درد مفاصل.

چه کسانی نباید اورسوداکسی کولیک اسید مصرف کنند؟

افرادی که به ترکیبات این دارو حساسیت دارند، نباید اورسودیول یا داروهای مشابه آن را مصرف کنند. همچنین برخی افراد که در زیر عنوان کرده ایم باید از مصرف اورسوداکسی کولیک اسید اجتناب نمایند.

انسداد کامل مجاری صفراوی

افرادی که مجاری صفراوی آنها به طور کامل مسدود شده است (انسداد صفراوی) نباید اورسودیول مصرف کنند.

سنگ‌های کلسیمی کیسه صفرا

برخی از انواع سنگ کیسه صفرا مانند سنگ کلسیمی توسط اورسوداکسی کولیک اسید تجزیه نمی‌شوند. افراد مبتلا به این نوع سنگ کیسه صفرا نباید برای درمان از اورسودیول استفاده کنند. اگر مطمئن نیستید که سنگ کیسه صفرای شما با اورسودیول قابل درمان است یا خیر، از پزشک خود بپرسید.

مشکلات خاص کیسه صفرا

افراد مبتلا به برخی بیماری‌ها نباید برای درمان یا پیشگیری از سنگ کیسه صفرا از اورسودیول استفاده کنند. این بیماری‌ها شامل التهاب کیسه صفرا (کوله سیستیت) که از بین نمی‌رود، التهاب مجاری صفراوی (کلانژیت) یا التهاب پانکراس (پانکراتیت) ناشی از سنگ کیسه صفرا است. افراد مبتلا به این بیماری‌ها احتمال دارد که نیاز به برداشتن کیسه صفرا (کوله سیستکتومی) داشته باشند.

مشکلات روده یا جراحی‌های قبلی

افرادی که جراحی روده داشته‌اند یا در روده خود مشکل دارند مانند بیماری کرون، احتمال دارد که در معرض خطر بیشتری برای انسداد روده ناشی از اورسودیول باشند. در این صورت قبل از تجویز دارو، به پزشک خود اطلاع دهید.

مشکلات شدید کبدی

در افرادیکه به مشکلات شدید کبدی مبتلا هستند، مصرف اورسوداکسی‌ کولیک اسید فقط باید با نظر پزشک متخصص انجام شود. زیرا احتمال دارد که این دارو برای برخی از مشکلات کبدی مناسب نباشد یا به پایش دقیق احتیاج داشته باشد.

تداخلات دارویی اورسوداکسی کولیک اسید با چه داروهایی مهم است؟

قبل از تجویز اورسوداکسی‌ کولیک اسید، در مورد داروها و مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید، به پزشک خود اطلاع دهید. به طور خاص، قبل از مصرف اورسودیول، در مورد مصرف هر یک از موارد زیر با پزشک خود مشورت کنید:

• آنتی اسیدهای حاوی آلومینیوم
• داروهای کاهنده کلسترول مانند کلستیپول (کلستید)، کلستیرامین یا کلسولام (ولکول)
• استروژن یا پروژسترون
• قرص ضد بارداری

همچنین می توانید برای راهنمایی در مورد تداخلات دارویی، با پزشک داروساز داروخانه آنلاین در تماس باشید.

چه زمانی مصرف اورسوداکسی کولیک اسید نتیجه نمی‌دهد؟

اگر سنگ صفرای شما از جنس کلسترولی نباشد، مجرای کیسه صفرا مسدود باشد یا بیماری شما وارد مرحله پیشرفته شده باشد، اورسوداکسی کولیک اسید تاثیری ندارد. همچنین در صورت مصرف نامنظم، احتمال موفقیت درمان پایین است.

اندازه و نوع سنگ صفرا

درمان سنگ کیسه صفرا با داروی اورسوداکسی کولیک اسید برای سنگ‌های کلسترولی کوچک موثر است. اما اگر سنگ های کیسه صفرای شما بزرگ، متعدد، رنگدانه ای یا از نوع کلسیفه باشند با این دارو درمان نمی‌شوند.

شرایطی که نیاز به جراحی دارند

در صورتیکه بر اثر سنگ صفرا دچار درد، زردی، عفونت صفراوی یا پانکراتیت شده اید، درمان دارویی اثری ندارد و معمولاً به جراحی برداشتن کیسه نیاز دارید. همچنین اگر سنگ ها بزرگ هستند و یا به درمان پاسخ نمی دهند، احتمال دارد که به جراحی نیاز داشته باشید.

سوالات متداول

مصرف این دارو چقدر طول می‌کشد تا اثر کند؟

از بین رفتن سنگ‌های کلسترولی صفرا با اورسوداکسی کولیک اسید، معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه زمان می برد و گاهی اوقات زمان بیشتری نیاز می باشد.

آیا مصرف طولانی اورسوداکسی کولیک اسید برای کبد خطرناک است؟

مصرف طولانی مدت این دارو در دوز مناسب و تحت نظر پزشک خطری ندارد. اما در بیماری‌های شدید کبدی باید آزمایش‌های کبدی و وضعیت صفراوی شما به‌ طور منظم بررسی شود.

اگر مصرف دارو را قطع کنم چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر اورسودیول را خودسرانه قطع کنید احتمال دارد که روند درمان شما متوقف شود و علائم برگردند. بنابراین باید قطع این دارو با نظر پزشک باشد.

آیا این دارو جایگزین جراحی کیسه صفرا است؟

اورسوداکسی ‌کولیک اسید فقط برای درمان برخی سنگ‌های کلسترولی کوچک کاربرد دارد و در شرایط حاد به جراحی نیاز هست.

آیا اورسوداکسی کولیک اسید باعث اسهال می‌شود؟

اسهال از عوارض احتمالی اورسوداکسی ‌کولیک اسید است و در صورت شدت آن باید با پزشک خود مشورت کنید.

آیا مصرف این دارو در بارداری ایمن است؟

مصرف اورسوداکسی ‌کولیک اسید در بارداری، با نظر پزشک نسبتاً ایمن است. اما به هیچ وجه نباید خودسرانه آن را مصرف کنید زیرا دوز دارو را باید پزشک بعد از پایش دقیق مادر و جنین تعیین کند.

منبع: ursodeoxycholic-acid-ursodiol