قرص استازولامید یک داروی ادرارآور است که تورم ناشی از بیماری قلبی را درمان می کند. این دارو به دفع بیشتر ادرار کمک کرده تا نمک و آب اضافی بدن از بین بروند. همچنین این دارو می تواند تشنج و گلوکوم را درمان کند و از علائم ارتفاع زدگی جلوگیری نماید.
چکیده مقاله:
قرص استازولامید با افزایش دفع آب و الکترولیتها از طریق ادرار عمل میکند. این دارو در درمان برخی بیماریها مانند گلوکوم، تشنج، ادم ناشی از نارسایی قلبی و همچنین پیشگیری یا درمان بیماری ارتفاع استفاده میشود. دوز مصرف آن باید توسط پزشک و بر اساس شرایط شما تعیین شود.
مصرف استازولامید احتمال دارد که با عوارضی مانند سردرد، خستگی، تهوع، افزایش ادرار، گزگز دست و پا و سرگیجه همراه باشد. در موارد نادر عوارض جدیتری مانند سنگ کلیه، اختلالات الکترولیتی یا اسیدوز متابولیک رخ میدهد. همچنین این دارو برای بیماران با نارسایی شدید کلیه یا کبد، اختلالات الکترولیتی یا حساسیت به داروهای سولفا مناسب نیست و در صورت بروز علائم غیرعادی باید به پزشک مراجعه کنید.
قرص استازولامید برای چیست و در بدن چگونه عمل میکند؟
قرص استازولامید که در بازار دارویی معمولاً با نام تجاری Diamox® عرضه می شود، به شما کمک می کند تا ادرار بیشتری دفع کنید و از این طریق باعث کاهش ورم ناشی از بیماری قلبی می گردد. قرص استازولامید علائم ارتفاع زدگی (بیماری حاد کوهستان) را درمان و از آن پیشگیری می کند. این دارو برای درمان برخی از تشنج ها و برخی از انواع گلوکوم نیز توسط پزشکان تجویز می شود.
استازولامید (Acetazolamide) در چه دسته دارویی قرار میگیرد
قرص استازولامید در دستهٔ داروهای مهارکننده کربنیک انهیدراز قرار دارد و نوعی دیورتیک ضعیف محسوب میشود.
نقش آنزیم Carbonic Anhydrase در بدن
آنزیم کربنیک انیدراز نقش مهمی در حمل دی اکسید کربن از بافتها به ریهها، تنظیم pH خون و تعادل اسید ـ باز، و عملکرد اندامهایی مانند کلیه دارد. کربنیک انیدراز به بازجذب بیکربنات و دفع یون هیدروژن در کلیه ها کمک میکند و به همین دلیل در کنترل اسیدیته بدن بسیار حیاتی است.
چگونه مهار این آنزیم باعث اثر درمانی میشود؟
قرص استازولامید باعث مهار کربنیک انیدراز شده که در نتیجه باعث کاهش تنش دی اکسید کربن در آلوئول ریوی می شود و اکسیژن شریانی را افزایش می دهد. همچنین مهار کربنیک انیدراز باعث کاهش در دسترس بودن یون های هیدروژن برای انتقال در مجرای لوله کلیوی می شود. این به قلیایی شدن ادرار و افزایش دفع بی کربنات، سدیم، پتاسیم و آب منجر می گردد.
قرص استازولامید برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
استازولامید معمولاً برای شرایط زیر و یا سایر شرایطی که توسط پزشک شما تعیین می گردد نیز استفاده می شود:
- درمان اشکال خاصی از گلوکوم
- کاهش ادم (احتباس مایعات) ناشی از عوارض جانبی دارو یا نارسایی احتقانی قلب
- درمان انواع خاصی از اختلالات تشنج که صرع نیز نامیده می شود
- درمان یا پیشگیری از بیماری ارتفاع
- کاهش فشار داخل جمجمه
استازولامید برای گلوکوم و کاهش فشار داخل چشم
قرص استازولامید از طریق مهار آنزیم کربنیک انیدراز در جسم مژگانی چشم، سدیم و آب کمتری را به داخل زلالیه انتقال می دهد و به همین دلیل تولید مایع زلالیه کاهش مییابد. این باعث پایین آمدن فشار داخل چشم میشود، به همین دلیل درمان گلوکوم با استازولامید در مواردی که نیاز به کاهش سریع فشار چشم وجود دارد، کاربرد دارد.
پیشگیری و درمان بیماری ارتفاع (Altitude sickness)
قرص استازولامید با مهار کربنیک انیدراز در کلیه، باعث افزایش دفع بیکربنات میشود. این می تواند مرکز تنفس شما را تحریک کند و از این طریق موجب بهتر شدن اکسیژن گیری در ارتفاع شود. بنابراین برای جلوگیری از علائم ارتفاع زدگی مانند سردرد، تهوع، خستگی و اختلال خواب، باید این دارو را قبل از صعود مصرف کنید.
کاربرد در افزایش فشار داخل جمجمه
قرص استازولامید برخی اوقات برای کاهش فشار داخل جمجمه تجویز می گردد. این دارو با مهار آنزیم کربنیک انیدراز در شبکه کوروئید مغز باعث کاهش تشکیل یون بیکربنات شده و منجر به کاهش انتقال سدیم و آب به مایع مغزینخاعی میشود. از این طریق تولید مایع مغزینخاعی کاهش یافته و فشار داخل جمجمه پایین میآید.
دوز و نحوه مصرف استازولامید چگونه است؟
داروی استازولامید را باید روزانه و طبق دستور پزشک خود مصرف نمایید. می توانید آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کنید. اگر معده شما را ناراحت می کند، آن را با غذا مصرف کنید. مصرف آن را ادامه دهید مگر اینکه پزشک به شما بگوید که آن را قطع کنید.
دوز رایج استازولامید 250 میلیگرم
داروی خوراکی استازولامید در اشکال زیر در بازار دارویی موجود است:
- کپسول خوراکی 500 میلی گرمی آهسته رهش
- قرص خوراکی 125 میلی گرم
- قرص خوراکی 250 میلی گرم
این دارو به صورت تزریقی نیز عرضه می شود. معمولاً دوز رایجی که پزشکان برای افراد بزرگسال تجویز می کنند قرص استازولامید 250 میلی گرم است که بر اساس شرایط شما تعیین می گردد.
دوز استازولامید در پیشگیری از ارتفاعزدگی
دوز رایج قرص استازولامید برای پیشگیری از ارتفاعزدگی در بزرگسالان معمولاً یک قرص 125 میلیگرم خوراکی هر 12 ساعت می باشد. با این حال برای تعیین دوز دقیق این دارو باید با پزشک یا داروساز مشورت کنید. بهتر است مصرف دارو را از یک روز قبل از صعود شروع کنید و تا دو روز پس از رسیدن به ارتفاع هدف یا تا زمان سازگاری بدن ادامه دهید.
اهمیت تنظیم دوز توسط پزشک
دوز مصرف قرص استازولامید با توجه به علت مصرف باید توسط پزشکتان تنظیم شود. همچنین مصرف این دارو احتمال دارد که همراه با عوارض جانبی باشد، از این رو در بیماران کلیوی، کبدی، مشکلات الکترولیتی یا بارداری، نیاز به تنظیم دوز دقیق و نظارت پزشک است.
عوارض قرص استازولامید چیست؟
شایع ترین عوارض استازولامید شامل موارد زیر است که در صورت ادامه دار شدن یا افزایش شدت آن ها باید به پزشک خود اطلاع دهید:
- سردرد
- خستگی، خواب آلودگی یا نداشتن انرژی معمول
- تب
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- از دست دادن اشتها
- تغییر در طعم غذاها
- نیاز به دفع ادرار بسیار بیشتر از حد معمول
- بیحسی، سوزن سوزن شدن یا سوزش در بازوها، پاها یا صورت
- افسردگی
- مشکل در تعادل یا هماهنگی
- سرگیجه
- شنیدن صدای زنگ یا وزوز در گوش
- مشکل در دیدن اشیاء دور
عوارض جانبی جدی استازولامید چیست؟
مصرف قرص استازولامید احتمال دارد که در موارد نادر عوارض جانبی جدی ایجاد کند. در صورتیکه مورد نگران کننده ای را تجربه کردید فوراً به اورژانس مراجعه نمایید، از جمله وجود خون در ادرار یا مدفوع، تشنج، از دست دادن حرکت در قسمتی از بدن، کهیر، تنفس دشوار، تورم در صورت یا گلو، تپش قلب، درد مفاصل، زخم های دهان، رنگ پریدگی پوست، خونریزی از بینی یا لثه، درد یا تورم بالای معده، ادرار تیره، مدفوع روشن، زردی پوست یا چشم و قند خون بالا یا پایین (هیپرگلیسمی یا هیپوگلیسمی).
عوارض استازولامید در کلیه
قرص استازولامید احتمال دارد که باعث سنگ کلیه شود. بنابراین نوشیدن مقدار زیادی آب میتواند به جلوگیری از سنگ کلیه کمک کند. در صورت بروز درد شدید در پهلو یا کمر یا وجود خون در ادرار، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. ادرار شما ممکن است صورتی، قرمز یا قهوهای به نظر برسد.
اسیدوز متابولیک و اختلالات الکترولیتی
قرص استازولامید میتواند باعث ایجاد یا بدتر شدن وضعیتی به نام اسیدوز متابولیک شود. اسیدوز متابولیک زمانی اتفاق میافتد که اسید زیادی در خون شما وجود داشته باشد. همچنین این دارو احتمال دارد که باعث تغییر در سطح برخی از مواد معدنی در بدن شما به نام الکترولیتها شود. به عنوان مثال، می تواند باعث کاهش سطح پتاسیم (هیپوکالمی) یا کاهش سطح سدیم (هیپوناترمی) شود.
در صورت مشاهده هر یک از علائم این اختلالات مانند ضعف، خستگی غیرمعمول، انقباض عضلات، یبوست، تهوع، استفراغ یا از دست دادن اشتها، سرگیجه، تحریک پذیری، مشکل در تنفس یا کاهش هوشیاری، به پزشک مراجعه کنید تا سطح الکترولیت خون شما را بررسی کند. 
چه کسانی نباید قرص استازولامید مصرف کنند؟
در صورتیکه به قرص استازولامید یا داروهای سولفا حساسیت دارید نباید از این دارو استفاده کنید. اگر به مشکلات کبد یا سیروز، بیماری کلیوی شدید، عدم تعادل الکترولیت یا نارسایی غده فوق کلیوی مبتلا هستید نباید از این دارو استفاده کنید. همچنین در صورت داشتن مشکلات شدید تنفسی، گلوکوم زاویه بسته یا مصرف آسپرین در دوزهای بالا، حتماً قبل از مصرف استازولامید با پزشک مشورت کنید.
مشخص نیست که آیا این دارو به نوزاد متولد نشده آسیب می رساند یا خیر. بنابراین اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید به پزشک خود اطلاع دهید. همچنین استازولامید می تواند وارد شیر مادر شود و احتمال دارد به نوزاد شما آسیب برساند. بنابراین در حین استفاده از این دارو نباید شیر دهید.
بیماران با نارسایی کلیه و کبد
اگر کلیهها یا کبد شما به درستی عمل نمیکنند، نباید استازولامید مصرف کنید. همچنین اگر در مورد سلامت کلیههای شما نگرانی وجود داشته باشد، احتمالاً پزشکتان آزمایشهایی را برای مشخص شدن سلامت کبد و کلیه هایتان درخواست می دهد.
افراد با حساسیت به سولفونامیدها
برخی از افرادی که به سولفا حساسیت دارند، احتمال دارد که به قرص استازولامید نیز حساسیت داشته باشند. داروهای سولفا شامل سولفامتوکسازول، سولفادیازین سیلور یا سولفاسالازین هستند. در صورت داشتن هرگونه حساسیت به این داروها، به پزشک خود اطلاع دهید.
بیماران مبتلا به اختلالات الکترولیتی
در صورتیکه به اختلالات الکترولیتی مانند سطح پایین سدیم(هیپوناترمی) یا سطح پتاسیم پایین (هیپوکالمی) مبتلا هستید از قرص استازولامید استفاده نکنید. در این حالت احتمالاً پزشک آزمایشهایی را درخواست می کند تا مشخص شود که مصرف این دارو برای شما ایمن است یا خیر.
نارسایی غده فوق کلیوی
اگر نارسایی غده فوق کلیوی دارید، یعنی زمانی که غدد فوق کلیوی بدن شما قادر به تولید کورتیزول کافی (هورمون استرس) نیستند، استازولامید مصرف نکنید.
اسیدوز هیپرکلرمیک
این بیماری ناشی از سطح پایین بیکربنات و سطح بالای کلرید در خون است. این باعث میشود که خون شما بیش از اندازه اسیدی شود. برای تجویز قرص استازولامید، پزشک سطح اسیدیته خون شما را از طریق آزمایش بررسی می کند.
تداخل دارویی استازولامید با چه داروهایی مهم است؟
این دارو را با هیچ یک از داروهای زیر مصرف نکنید:
- متازولامید، زونیسامید و داروهای مشابه
- آسپرین و داروهای مشابه آسپرین
- سیکلوسپورین
- لیتیوم
- دارو برای دیابت
- متنامین
- سایر دیورتیک ها
- فنی توئین
- پریمیدون
- کینیدین
- بی کربنات سدیم
- داروهای محرک مانند دکستروآمفتامین
فهرستی از تمام داروها، گیاهان دارویی، داروهای بدون نسخه یا مکمل های غذایی که استفاده می کنید به پزشک خود ارائه بدهید. همچنین اگر سیگار میکشید، الکل مینوشید، یا از مواد غیرقانونی استفاده میکنید، به پزشک اطلاع دهید زیرا برخی از موارد احتمال دارد که با داروی شما تداخل داشته باشند.
چه زمانی مصرف استازولامید نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
اگر در زمان مصرف قرص استازولامید علائم غیرعادی یا شدید مانند سرگیجه هنگام ایستادن، تشنگی شدید، درد پهلو، خون در ادرار، کهیر و… مشاهده کردید حتماً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. زیرا این ها احتمال دارد که عوارض جانی دارو باشند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. همچنین اگر در مورد این دارو سؤالی دارید، با پزشک خود یا مشاورین مجرب داروخانه آنلاین صحبت کنید.
سوالات متداول
چه زمانی باید قبل از صعود استازولامید مصرف شود؟
قرص استازولامید برای ارتفاع زدگی را بهتر است که 24 تا 48 ساعت قبل از شروع صعود مصرف کنید.
آیا مصرف استازولامید باعث مشکلات کلیوی میشود؟
این دارو احتمال دارد که خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهد. به همین دلیل اگر نارسایی کلیه، سابقهٔ سنگ کلیه یا اختلالات الکترولیتی دارید، باید آن را با احتیاط و تحت نظارت پزشک مصرف کنید.
چرا مصرف این دارو باعث گزگز دست و پا میشود؟
قرص استازولامید باعث تغییر تعادل اسید–باز و الکترولیتها در بدن میشود که میتواند تحریک پذیری اعصاب محیطی را افزایش دهد و به صورت گزگز یا مورمور شدن دست و پا ظاهر شود.
آیا مصرف استازولامید در کوهنوردی ضروری است؟
بسیاری از افراد با صعود تدریجی از ارتفاع زدگی پیشگیری میکنند. قرص استازولامید معمولاً برای زمانی توصیه میشود که صعود سریع باشد یا شما سابقهٔ ارتفاع زدگی داشته باشید.
اگر یک دوز را فراموش کنم چه باید کرد؟
اگر یک دوز را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید. اگر زمان دوز بعدی نزدیک شده یا فرا رسیده، دوز فراموش شده را رها کنید و فقط دوز بعدی را مصرف کنید. به هیچ عنوان دوزها را دو برابر یا اضافی مصرف نکنید.
منبع: acetazolamide
