قرص تیوریدازین برای کنترل علائم روانپریشی، اسکیزوفرنی مقاوم به درمان و رفتارهای پرخاشگرانه شدید، توسط پزشکان تجویز می شود. عوارض جانبی شایع آن شامل تاری دید، یبوست، خواب آلودگی و خشکی دهان است. اما به دلیل احتمال بروز عوارض جدی تر مانند افت فشار خون، آسیبهای چشمی و تداخلات گسترده، باید درمان با این دارو همراه با پایش مستمر بالینی انجام شود.
چکیده مقاله:
قرص تیوریدازین (ملاریل) با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در مغز، باعث کنترل علائم روانپریشی مانند توهم و هذیان می شود. این دارو به عنوان خط دوم یا سوم درمان افراد مبتلا به اسکیزوفرنی که به سایر داروها پاسخ ندادهاند و همچنین برای کنترل پرخاشگریهای حاد استفاده میشود. تجویز این دارو نیازمند نظارت دقیق پزشک است و استفاده از آن برای مواردی مانند اضطراب یا بیخوابی کاملاً منسوخ شده است.
عوارض جانبی تیوریدازین از موارد شایع مانند خشکی دهان و یبوست تا عوارض جدیتر مانند اختلالات حرکتی، سندرم نورولپتیک بدخیم و آسیب جدی به شبکیه چشم (در دوزهای بالا) متغیر است. مهمترین عارضه جانبی این دارو، طولانی شدن فاصله QT و آریتمی قلبی خطرناک است، به همین دلیل قبل و حین درمان با این دارو، انجام الکتروکاردیوگرام (ECG) و پایش مداوم الکترولیتهای خون (پتاسیم و منیزیم) اجباری می باشد.
مصرف این دارو با داروهای ضد آریتمی، مهارکنندههای آنزیم CYP2D6 و سرکوبکنندههای سیستم اعصاب مرکزی، کاملاً ممنوع است. قطع این دارو را نیز باید به صورت تدریجی و زیر نظر پزشک انجام دهید تا از بازگشت شدید علائم شما جلوگیری گردد.
قرص تیوریدازین برای چیست و چگونه کار می کند؟
قرص تیوریدازین که با نام تجاری ملاریل (Mellaril) شناخته میشود، یک داروی روانپزشکی متعلق به دسته فنوتیازینها و از گروه ضد روان پریشی نسل اول با قدرت اثر پایین است. این دارو دههها به عنوان گزینه اصلی برای کنترل توهم و اختلالات شدید تفکر تجویز میشد. امروزه به دلیل آگاهی بیشتر از خطرات جانبی، استفاده از آن نیازمند نظارت دقیق پزشکی است.
مکانیسم عمل: مهار گیرنده های دوپامین D2 در مسیرهای عصبی مغز
تیوریدازین با اتصال و مهار گیرندههای دوپامین D2 در مسیرهای عصبی مزولیمبیک و مزوکورتیکال سیستم عصبی مرکزی عمل می کند. افراد مبتلا به روانپریشی، بخاطر فعالیت بیش از حد انتقال دهنده عصبی دوپامین دچار بروز توهم و هذیان می شوند. این دارو با مسدود کردن این گیرندهها، سیگنالدهی بیش از حد دوپامین را کاهش داده و فعالیت مغز را به تعادل می رساند.
چرا تیوریدازین کمتر از هالوپریدول عوارض لرزش حرکتی (EPS) ایجاد می کند؟
برخی از داروها از جمله هالوپریدول، میل بسیار قوی برای اتصال به دوپامین در ناحیه استریاتوم دارند، درحالیکه تیوریدازین تمایل کمتری برای اتصال به گیرندههای D2 دارد. همچنین تیوریدازین دارای مهارکنندگی شدید بر گیرندههای استیلکولین (خاصیت آنتیکولینرژیک) است، که این اثر مانع برهم خوردن شدید تعادل بین دوپامین و استیلکولین در مغز شده و عوارضی مانند لرزشهای حرکتی را بهمراتب پایین میآورد.
اشکال دارویی و دوزهای موجود (۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ میلی گرم)
تیوریدازین به شکل قرصهای خوراکی روکشدار و در دوزهای متداول ۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ میلیگرمی در بازار دارویی عرضه می شود. روانپزشکان از دوز های متنوع این دارو برای شدت بیماری های مختلف و همچنین برای افزایش دوز دارو طی درمان استفاده می کنند.
موارد مصرف بالینی قرص تیوریدازین؛ این دارو برای چه بیمارانی است؟
۱. خط درمان اسکیزوفرنی در بیماران مقاوم به سایر داروها
قرص تیوریدازین به عنوان خط اول درمان اسکیزوفرنی نمی باشد و به عنوان داروی خط دوم یا سوم در نظر گرفته میشود. یعنی این دارو زمانی تجویز میشود که بیمار حداقل به دو داروی دیگر ضدجنون پاسخ درمانی مناسبی نداده باشد یا عوارض جانبی داروهای جدید را تحمل نکند.
۲. کنترل رفتارهای پرخاشگرانه و بی قراری های حرکتی شدید
اثرات آرام بخش تیوریدازین در مواردیکه فرد دچار پرخاشگری حاد و تحریک پذیری غیرقابل کنترل شود، به پایداری وضعیت او کمک میکند. این دارو با تعدیل پیامهای عصبی، رفتارهای تخریبی و هیجان را کاهش میدهد. این نوع درمان صرفاً تحت بستری یا پایش مداوم پزشک برای پیشگیری از آسیب به بیمار انجام میشود.
۳. آیا قرص تیوریدازین برای درمان اضطراب و بی خوابی مناسب است؟ (باطل کردن یک باور منسوخ و خطرناک)
در گذشته از تیوریدازین به عنوان یک داروی خوابآور و آرامبخش برای کنترل اضطراب استفاده میشد، اما دانش روز پزشکی این را کاملاً منسوخ شده میداند. استفاده از این دارو برای اختلالات خفیفی مثل بیخوابی یا اضطراب روزمره، به دلیل ریسکهای مرگبار قلبی، تداخلات دارویی و عوارض چشمی، اشتباهی بسیار خطرناک است.
شما می توانید جهت خرید قرص ضد افسردگی از طریق وب سایت داروخانه آنلاین اقدام نمایید.
هشدار جعبه سیاه (Black Box Warning): خطرات قلبی تیوریدازین
مهمترین هشدار دارویی تیوریدازین، ایجاد اختلال در عملکرد کانالهای پتاسیمی سلولهای قلبی و در نتیجه طولانی شدن فاصله QT در نوار قلب است. این میتواند باعث بروز نوعی بینظمی بسیار خطرناک در ریتم قلب شود. این آریتمی بطنی توانایی تبدیل شدن به فیبریلاسیون بطنی، ایست ناگهانی قلبی و مرگ بیمار را دارد.
چرا انجام الکتروکاردیوگرام (نوار قلب یا ECG) قبل و حین درمان اجباری است؟
پزشک قبل از تجویز تیوریدازین، نوار قلب (ECG) شما را ثبت می کند تا از نرمال بودن فاصله QT اطمینان حاصل نماید. در طول دوره درمان نیز ثبت متوالی نوار قلب جهت ارزیابی هرگونه افزایش غیرمجاز این فاصله ضروری است. در صورتیکه فاصله QT به بیش از ۵۰۰ میلیثانیه افزایش داشته باشد، مصرف این دارو را باید فوراً متوقف کنید.
کنترل سطح پتاسیم و منیزیم خون پیش از مصرف دارو
یونهای پتاسیم و منیزیم نقش مهمی در هدایت الکتریکی و حفظ ثبات ضربان قلب دارند. کاهش این الکترولیتها باعث افزایش حساسیت قلب به سمیت قلبی ناشی از تیوریدازین می شود. به همین دلیل قبل از شروع درمان با این دارو، این فاکتورها آزمایش شده و در صورت کمبود احتمالی، برطرف می شوند.
نحوه و طریقه مصرف قرص تیوریدازین
پزشکان معمولاً درمان با قرص تیوریدازین را از دوزهای پایین شروع می کنند و به تدریج با ارزیابی دقیق علائم بیمار دوز آن را افزایش می دهند. سقف مصرف روزانه این دارو ۸۰۰ میلیگرم است و مصرف بیشتر از این مقدار، ریسک مسمومیت قلبی و آسیب شبکیه چشم را افزایش میدهد.
این قرص را میتوانید همراه با غذا یا معده خالی مصرف کنید، اما مصرف آن با غذا تحریکات گوارشی شما را کمتر میکند. در صورتیکه یک دوز را فراموش کردید به محض یادآوری آن را مصرف کنید، اما اگر به نوبت بعدی نزدیک است دیگر آن دوز فراموش شده را مصرف نکنید. همچنین به هیچ عنوان برای جبران دوز از دست رفته، دوز بعدی را دو برابر نکنید.
خطرات قطع ناگهانی قرص تیوریدازین
قرص تیوریدازین را باید تحت نظارت پزشک و به صورت تدریجی کاهش داده و قطع کنید، زیرا قطع ناگهانی آن بسیار خطرناک است و میتواند به بروز سندرم قطع حاد شامل تهوع، تعریق، بیقراری، بیخوابی شدید و لرزش شود. همچنین احتمال دارد که بازگشت شدیدتر علائم روانپریشی، هذیانها و توهمات را تجربه کنید.
عوارض قرص تیوریدازین؛ از عوارض شایع تا تهدیدهای بینایی
- خطر چشمی جدی (رتینوپاتی پیگمانته و رسوب در شبکیه): در صورتیکه قرص تیوریدازین را در دوزهای بالای ۸۰۰ میلیگرم یا برای طولانی مدت مصرف نمایید، به دلیل تجمع پیگمانها در شبکیه میتواند منجر به افت دید در شب یا کوری دائمی شود.
- عوارض آنتیکولینرژیک شدید: به دلیل مسدود کردن گیرنده های عصبی، این دارو می تواند باعث کاهش شدید ترشح بزاق، ایجاد یبوست مزمن، احتباس ادرار در مثانه، گشادی مردمکها و تاری دید شود.
- خوابآلودگی عمیق و افت فشار خون وضعیتی: مهار گیرندههای هیستامینی و آلفا-۱ آدرنرژیک این دارو باعث خواب آلودگی سنگین و افت ناگهانی فشار خون هنگام تغییر حالت از خوابیده به نشسته یا ایستاده میشود.
- دیسکینزی تاردیو (حرکات غیرارادی صورت و دهان): در اثر حساسیت مفرط گیرندههای دوپامینی در مصرف طولانیمدت این دارو، حرکات غیر ارادی صورت مانند حرکات دائم زبان، لبها یا پرشهای غیرقابلکنترل ایجاد میشود.
- سندرم نورولپتیک بدخیم (NMS): واکنشی اورژانسی و نادر است که با تب بسیار بالا، انقباض و سفتی شدید عضلات، گیجی و نوسان ضربان قلب بروز می کند و باید بیمار فوراً بستری شود.
تداخلات دارویی تیوریدازین
مصرف همزمان قرص تیوریدازین با داروهایی که فاصله ضربان قلب را طولانی میکنند مطلقاً ممنوع است. از این داروها میتوانیم به داروهای ضد آریتمی مانند آمیودارون و سوتالول، آنتیبیوتیکهایی چون آزیترومایسین و اریترومایسین، و ضدافسردگیهایی مانند سیتالوپرام اشاره کنیم. ترکیب این موارد با تیوریدازین میتواند به ایست ناگهانی قلب منجر شود، از این رو در مورد هر دارویی که مصرف می کنید یا قبل از شروع داروی جدید به پزشک خود اطلاع دهید.
تداخل با مهارکننده های آنزیم CYP2D6 (فلوکستین، پاروکستین، فلووکسامین)
قرص تیوریدازین توسط آنزیم سیتوکروم (CYP2D6)در کبد تجزیه و دفع میشود. داروهایی که این آنزیم را مهار می کنند مانند فلوکستین، پاروکستین و فلووکسامین اگر به صورت همزمان با تیوریدازین مصرف شوند، غلظت آن را در خون چندین برابر افزایش میدهد و این می تواند ریسک سمیت قلبی را به شکل خطرناکی افزایش دهد.
تداخل با آرام بخش ها، الکل و سایر سرکوب کننده های سیستم اعصاب مرکزی
قرص تیوریدازین را نباید همزمان با داروهای مهارکننده سیستم عصبی مانند بنزودیازپینها، باربیتوراتها، داروهای خوابآور، مسکنهای اوپیوئیدی و یا الکل استفاده کنید. ترکیب آن ها باعث تشدید عمیق خوابآلودگی، از دست دادن تعادل، کاهش هوشیاری و مشکل تنفسی میشود.
تفاوت تیوریدازین با هالوپریدول و کلرپرومازین و الانزاپین
| نام دارو | اثر ضدجنون | شدت خوابآوری | احتمال ایجاد لرزش عضلانی (EPS) | ریسک مسمومیت قلبی (طولانی شدن QT) |
| تیوریدازین | پایین تا متوسط | بسیار بالا | پایین | بسیار بالا (هشدار جعبه سیاه) |
| کلرپرومازین | پایین | بسیار بالا | متوسط | متوسط |
| هالوپریدول | بالا | پایین | بسیار بالا | متوسط تا بالا (بسته به دوز) |
| الانزاپین | بالا (نسل دوم) | بالا | بسیار پایین | بسیار پایین |
مراقبت های جانبی و مکمل های حمایتی برای بیماران مصرف کننده تیوریدازین
- بهداشت چشم و استفاده از قطرههای اشک مصنوعی و مکملهای لوتئین: خشکی چشم ناشی از مصرف قرص تیوریدازین با مصرف قطره اشک مصنوعی کنترل میشود. همچنین مصرف آنتیاکسیدانهای شبکیه نظیر کپسول لوتئین یوروویتال به محافظت بافت سلولهای بینایی شما کمک میکند.
- راهکارهای محافظت از دهان در برابر پوسیدگی ناشی از خشکی بزاق: کاهش ترشح بزاق که از عوارض قرص تیوریدازین است، خطر پوسیدگی و عفونت لثه را بالا میبرد. برای پیشگیری به طور مداوم آب بنوشید، از آدامسهای بدون قند حاوی زایلیتول استفاده کنید و به طور منظم با خمیردندانهای حاوی فلوراید مانند خمیر دندان ضد پوسیدگی و پلاک کاپیتانو مسواک بزنید.
- ضرورت چکاپ دورهای سطح الکترولیتها (بهویژه پتاسیم و منیزیم): در زمان درمان با قرص تیوریدازین، حتماً آزمایشهای دورهای خون را برای بررسی سطح پتاسیم و منیزیم انجام دهید تا از افت ناگهانی آنها و تشدید ریسک آریتمی قلبی پیشگیری نمایید.
سوالات متداول
آیا قرص تیوریدازین باعث کوری می شود؟
مصرف قرص تیوریدازین در دوزهای بالاتر از ۸۰۰ میلی گرم در روز، خطر رسوب دارو در شبکیه چشم دارد که می تواند به کاهش دید دائمی منجر شود.
چرا پیش از مصرف قرص تیوریدازین باید نوار قلب گرفت؟
تیوریدازین می تواند فاصله QT را در نوار قلب طولانی کند که زمینه ساز آریتمی های قلبی بسیار خطرناک است. نوار قلب برای بررسی وضعیت ریتم قلب شما پیش از شروع درمان الزامی است.
آیا مصرف قرص تیوریدازین برای خواب و اضطراب مجاز است؟
تجویز تیوریدازین به عنوان آرام بخش یا خواب آور به دلیل خطرات قلبی و چشمی منسوخ شده و این دارو تنها در موارد شدید اسکیزوفرنی مقاوم به درمان توصیه می شود.
تفاوت تیوریدازین با هالوپریدول چیست؟
تیوریدازین لرزش های عضلانی کمتری نسبت به هالوپریدول ایجاد می کند، اما خطر سمیت قلبی تیوریدازین بسیار بالاتر است.
در صورت افت شدید فشار خون هنگام مصرف این دارو چه باید کرد؟
باید از تغییر وضعیت ناگهانی (مثل بلند شدن سریع از حالت خوابیده) خودداری کنید و در صورت تکرار سرگیجه های شدید، موضوع را سریعاً به پزشک معالج خود گزارش دهید.
منبع: Thioridazine – Uses, Side Effects, and More



تداخلات دارویی تیوریدازین






