خارش کانال گوش میتواند هر فردی را تحت تأثیر قرار دهد و معمولاً دلیلی برای نگرانی ندارد. علل خارش گوش متفاوت است و نیاز به بررسی دارد، اما اگر خارش گوشتان در طول روز حواس شما را پرت میکند یا شما را در شب بیدار نگه میدارد، با پزشک خود مشورت کنید. حتی اگر خارش گوش شما شدید باشد، مهم است که هرگز هیچ جسمی را در گوش خود فرو نکنید زیرا احتمال دارد که به گوش داخلی خود آسیب برسانید.
چکیده مقاله:
خارش گوش همیشه نشانه عفونت نیست و بر اثر عوامل متفاوتی از جمله خشکی پوست، آلرژی، بیماریهای التهابی پوست و غیره ایجاد می شود. با این حال عوامل عفونی از جمله باکتریها، ویروسها و قارچها نیز از علل خارش گوش محسوب میشوند. از این رو بررسی علائمی که با خارش همراه هستند، نقش مهمی در تشخیص نوع آن دارد.
در این میان، رفتارهای پرخطری نظیر استفاده از گوش پاککن، خاراندن با اجسام نوک تیز و مصرف خودسرانه قطرهها، خارش و آسیب بافتی گوش را تشدید میکنند. در موارد غیرعفونی و خفیف می توانید با خشک نگه داشتن گوش یا استفاده از چند قطره روغن دارویی، به رفع خشکی و کنترل خارش کمک کنید. ولی درصورتیکه با درد شدید، ترشحات چرکی، افت شنوایی یا تب مواجه شدید، در اسرع وقت به پزشک مراجعه نمایید.
علت خارش گوش چیست و چرا نباید آن را نادیده گرفت؟
علل خارش گوش معمولاً بر اثر واکنشهای آلرژیک، تجمع یا کاهش موم گوش، تغییرات پوستی یا نفوذ عوامل باکتریایی و قارچی می باشد. نادیده گرفتن خارش گوش یا دستکاری فیزیکی آن میتواند لایه محافظ کانال گوش را دچار آسیب کند و شرایط را برای پیشرفت عفونت و آسیب به پرده گوش فراهم نماید.
خارش گوش همیشه نشانه عفونت نیست
خارش گوش و عفونت همیشه با هم همراه نیستند و اغلب اوقات به دلایل غیرعفونی مانند درماتیت تماسی ناشی از شامپوها، هندزفری یا سمعک بروز میکند. همچنین بیماریهای پوستی یا حتی شست و شوی مکرر که موم طبیعی و محافظ گوش را از بین می برد، از علل خارش گوش می باشند. علت خارش گوش و گلو می تواند بر اثر آلرژی فصلی نیز باشد.
تفاوت خارش موقتی با خارش مزمن
معمولاً یک عامل تحریک کننده می تواند از علل خارش گوش باشد و خارش موقتی ایجاد کند، مانند تغییرات آب و هوا که خود به خود یا با رفع عامل محرک ظرف چند ساعت تا چند روز برطرف میشود. اما گاهی اوقات خارش گوش شما می تواند چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشد که معمولاً از یک اختلال زمینهای درمان نشده مانند عفونت قارچی مزمن یا اگزمای پیشرفته ناشی میشود. در این حالت برای جلوگیری از آسیب به گوش، باید به پزشک مراجعه نمایید.
شایعترین علل خارش گوش؛ از خشکی پوست تا آلرژی
علل خارش گوش معمولاً طیف وسیعی از اختلالات آلرژیک و محیطی را در بر می گیرد. این عارضه معمولاً بخاطر از بین رفتن چربی محافظ پوست و واکنش به مواد محرک مانند شامپوها، رنگ مو یا فلزات و پلیمرهای موجود در سمعک و هندزفری رخ میدهد و زمینه را برای ایجاد التهاب در کانال گوش مهیا میکند.
تجمع یا کمبود جرم گوش
علت خارش گوش با جرم گوش رابطه مستقیمی دارد. جرم گوش مادهای است که بدن شما برای جلوگیری از نفوذ آلودگی به گوشهایتان تولید میکند، اما مقدار زیاد آن میتواند از علل خارش گوش باشد. تجمع جرم گوش همچنین میتواند علائم دیگری مانند درد گوش، مشکل در شنوایی، زنگ زدن گوش (وزوز گوش)، سرگیجه یا سرفه ایجاد کند که برای کاهش تجمع باید به پزشک مراجعه نمایید. همچنین کمبود یا تخلیه بیش از حد جرم گوش، لایه چربی محافظ کانال گوش را از بین برده و باعث تحریک پایانههای عصبی حسی شده و خارش مداوم ایجاد میکند.
حساسیت به سمعک، هندزفری، گوشواره و محصولات آرایشی
واکنش های آلرژیک بر اثر استفاده از محصولاتی مانند اسپری مو، صابون یا شامپو می توانند از علل خارش گوش شما باشند. همچنین محصولاتی که از نیکل ساخته شدهاند، مانند گوشوارهها نیز میتوانند علل خارش گوش باشند. پلاستیک، لاستیک یا فلزی که داخل گوش خود قرار میدهید مانند هدفون یا سمعک، میتواند باعث ایجاد بثوراتی به نام درماتیت تماسی شود. برای تسکین خارش گوش خود، باید بفهمید که به چه چیزی حساسیت دارید و استفاده از آن را متوقف کنید.
آلرژی غذایی
اگر آلرژی غذایی داشته باشید، ممکن است که هنگام خوردن برخی از میوهها، سبزیجات یا آجیل، گوشهایتان دچار خارش شود. احساس خارش در گوشهایتان باید به محض بلعیدن غذا یا بیرون آوردن آن از دهان متوقف شود و در بیشتر موارد، نیازی به درمان ندارید. با این حال، با پزشک خود صحبت کنید تا شدت آلرژی شما را بررسی کند. اگر آلرژی غذایی شدیدی دارید، احتمال دارد که نیاز به تزریق اپی نفرین داشته باشید.
علل خارش گوش ناشی از عفونت
علل خارش گوش گاهی اوقات میتواند بر اثر عفونت گوش باشد که معمولاً باکتریها و ویروسهای سرماخوردگی یا آنفولانزا مسبب آن هستند. همچنین سنجاق سر و ناخنهای شما نیز میتوانند به پوست داخل گوش شما آسیب برسانند و ورود میکروبها و ایجاد عفونت را آسان کنند. یکی دیگر از انواع رایج عفونت، زمانی اتفاق می افتد که مقدار کمی آب پس از شنا در گوش شما باقی بماند که به آن اوتیت خارجی (گوش شناگران) گفته می شود.
درد گوش، مشکل در شنیدن، احساس وجود مایع در گوش و حتی تخلیه مقداری از آن، میتواند نشانههایی از عفونت گوش باشد. برخی از عفونتها احتمال دارد که خود به خود از بین بروند. در موارد دیگر، برای درمان آن به کمک پزشک نیاز خواهید داشت.
علل خارش گوش در بیماریهای پوستی
ابتلا به بیماریهای پوستی مانند اگزما، پسوریازیس و درماتیت سبورئیک از علل خارش گوش هستند. این ها با ایجاد التهاب و پوسته ریزی نامنظم، سد چربی و ساختار سلولی کانال گوش شما را تخریب میکنند. از بین رفتن تعادل لایه لیپیدی پوست در این اختلالات، اعصاب پوست را تحریک کرده و باعث خارش مزمنی می شود که به درمانهای ساده مقاوم است و می تواند به عفونت های ثانویه گوش منجر شود.
اگزما
اگر سابقه خشکی شدید پوست یا اگزما دارید، این ها می توانند از علل خارش گوش شما باشند. در این صورت، احتمال دارد که متوجه تغییر رنگ پوست در داخل، پشت یا روی گوشهای خود شوید. در موارد شدید اگزما، شاید ترشحات سفید یا زرد از پوستتان خارج شود و اگر در اعماق کانالهای گوش شما باشد، شنیدن صدای زنگ در گوش یا حتی کاهش شنوایی را تجربه خواهید کرد.
درماتیت سبورئیک
افرادیکه به درماتیت سبورئیک مبتلا هستند، در مناطقی دچار پوسته های چرب و ملتهب می شوند که این می تواند مجرای گوش را نیز درگیر کند. این التهاب مزمن باعث تحریک پوست کانال گوش شده و ایجاد خارش مداوم و سوزش می کند. همچنین احتمال دارد که عفونتهای ثانویه باکتریایی یا قارچی ایجاد نماید.
پسوریازیس
این اختلال ایمنی مانع از ریزش سلولهای پوست به سرعت لازم میشود. در واقع سلول هایی که باید بریزند جمع شده و باعث ایجاد پلاک (لکهای از پوست ملتهب و بسیار خشک) می شوند. پسوریازیس میتواند باعث خارش پوست و از علل خارش گوش های شما باشد.
علل خارش گوش همراه با علائم دیگر؛ هر علامت چه معنایی دارد؟
خارش گوش عارضه ای است که اگر با علائم دیگر همراه شود نشان دهنده نوع و محل دقیق درگیری (گوش خارجی، میانی یا مجاری تنفسی فوقانی) می باشد. اگر ترکیبی از این علائم وجود داشته باشد مانند درد یا اختلالات حسی، می تواند نشانه ای از پیشرفت عفونی، واکنشهای التهابی شدید یا ابتلای ساختارهای مجاور به دلیل شبکههای عصبی مشترک باشد.
خارش گوش همراه درد
زمانیکه خارش گوش شما با درد همراه شود معمولاً نشانه ای از شروع التهابی حاد، تهاجم باکتریایی عمیقتر در مجرای گوش یا درگیری غشای غضروفی است. به دلیل اینکه پوست مجرای گوش بسیار نازک است و محکم به بافت غضروفی و استخوانی زیرین چسبیده، تورم ناشی از التهاب پایانههای عصبی را فشرده کرده و خارش را به دردی شدید تبدیل میکند.
خارش گوش همراه ترشح
ترشحات شفاف که با خارش گوش همراه هستند معمولاً بر اثر حساسیت و اگزما ایجاد می شوند. اما ترشحات گوش که غلیظ، زردرنگ یا همراه با بوی بد هستند، نشان دهنده عفونت باکتریایی می باشند. همچنین برخی اوقات ترشحات متراکم سفید یا تیره ایجاد می شوند که نشانه رشد قارچها (اتومایکوزیس) هستند.
خارش گوش همراه با کاهش شنوایی
در صورتیکه همراه با خارش گوش خود دچار تضعیف شنوایی شده اید، احتمالاً مجرای گوش شما مسدود شده است و مانع از رسیدن امواج صوتی به پرده گوش می شود. این می تواند به دلیل التهاب شدید دیواره کانال گوش، تجمع پوستهها و فشرده شدن جرم گوش بخاطر خاراندن مداوم یا تشکیل تودههای قارچی در عمق مجرای گوش باشد که باید توسط پزشک بررسی شود.
خارش گوش همراه گلودرد یا آبریزش بینی
خارش گوش شما اگر با آبریزش بینی و گلو درد همراه باشد، احتمالاً بخاطر وجود عفونت دستگاه تنفسی یا آلرژی است. در این صورت التهاب و اختلال در عملکرد شیپور استاش و مسیرهای عصبی بین حلق و گوش میانی، موجب احساس خارش در عمق گوش شما میشود.
علت خارش گوش در کودکان، سالمندان و شناگران
علت خارش داخل گوش در گروههای سنی و سبکهای زندگی مختلف متفاوت است، چون شرایط فیزیولوژیک و محیطی گوش آنها با یکدیگر فرق میکند. کودکان به دلیل رفتارهای کنجکاوانه و حساسیت پوستی، سالمندان به علت خشکی بافت و کاهش چربی طبیعی گوش، و شناگران به دلیل مواجهه مداوم با رطوبت، هر کدام به دلایل خاصی مستعد تحریک و خارش کانال گوش هستند.
تفاوت علل خارش گوش در کودکان
در کودکان، خارش گوش بیشتر ناشی از ورود اجسام خارجی به کانال گوش، حساسیتهای پوستی به شامپو و صابون، یا آلرژیهای تنفسی فصلی است. همچنین به دلیل زاویه افقیتر شیپور استاش در کودکان، تجمع مایع در گوش میانی در اثر سرماخوردگی بسیار شایع است که میتواند با تحریک عصبی و ایجاد خارش در عمق گوش کودک همراه باشد.
تغییرات پوست و جرم گوش در سالمندان
با افزایش سن، فعالیت غدد تولیدکننده چربی و سرومن (جرم گوش) کاهش پیدا میکند و پوست داخل مجرای گوش بهمرور نازک، شکننده و خشک میشود. این کاهش رطوبت و چربی محافظ طبیعی باعث پوستهپوسته شدن دیواره گوش و تحریک پایانههای عصبی شده و خارشهای مزمن و مداومی را در سالمندان ایجاد میکند.
چرا بعد از شنا خارش گوش ایجاد میشود؟
علت خارش گوش بعد از شنا بخاطر باقی ماندن آب در کانال گوش می باشد که لایه چربی و محیط اسیدی طبیعی گوش را که مانع رشد میکروبهاست میشوید و از بین میبرد. این محیط مرطوب و قلیایی شرایط را برای تکثیر باکتریها و قارچها آماده میکند که در نهایت منجر به التهاب خفیف، پوستهریزی و ایجاد خارش اولیه (معروف به گوش شناگران) میشود.
چه کارهایی خارش گوش را بدتر میکنند؟
- استفاده از گوش پاککن: گوش پاککن لایه محافظ چربی و جرم طبیعی گوش را برمی دارد و با فشار دادن بقیه جرمها به سمت پرده گوش، باعث ایجاد خشکی، تحریک کانال و خارش بیشتر گوش میشود.
- خاراندن با اجسام نوک تیز: استفاده از وسایل تیزی مانند سنجاق یا کلید، منجر به خراشهای میکروسکوپی و زخم در مجرای گوش شده و زمینه را برای عفونتهای شدید، درد و آسیب احتمالی به پرده گوش فراهم میکنند.
- مصرف خودسرانه قطرههای گوش: استفاده از قطرههای گوش بدون تجویز پزشک، می تواند تعادل طبیعی گوش را از بین ببرد و باعث مقاومت دارویی، درماتیت تماسی و گسترش شدید عفونتهای قارچی شود.
برای درمان خارش گوش چه اقداماتی بیخطر هستند؟
زمانی می توانید از اقدامات خانگی استفاده کنید که هیچ نشانهای از عفونت مانند تب، درد، ترشح چرکی یا کاهش شنوایی وجود نداشته باشد. بعد از حمام با حوله مجرای گوش خود را خشک کنید، از وارد کردن هرگونه شیء خارجی خودداری نمایید، مصرف شویندههای حساسیتزا را متوقف کرده و به مقدار کافی آب و مایعات بنوشید. با انجام این اقدامات ساده و بی خطر می توانید به بازسازی سد دفاعی طبیعی پوست گوش و کاهش خارش آن کمک کنید.
مراقبت از پوست مجرای گوش
نازک بودن پوست مجرای شنوایی آن را مستعد خشکی و خارش می کند، به همین دلیل حفظ چربی آن بسیار مهم است. اگر شما فقط دچار خشکی موضعی شده باشید و پرده گوشتان سالم باشد، می توانید از ۱ تا ۲ قطره روغنهای طبیعی مانند روغن بادام شیرین یا روغن زیتون تصفیه شده استفاده کنید. این کار با ترمیم لایه لیپیدی پوست باعث تسکین تحریکات سطحی گوش می شود.
کنترل آلرژی
اگر خارش گوش شما به دلیل حساسیت از جمله آلرژی فصلی یا اگزما ایجاد می شود، می توانید تحت نظر پزشک از داروهای آنتیهیستامین و اسپریهای کورتیکواستروئیدی داخل بینی استفاده نمایید. همچنین می توانید از داروهای بدون نسخه مانند کپسول کوئرس پلاس نوتراکس بهره مند شوید. این دارو ها با کاهش التهاب در ناحیه شیپور استاش گوش و جلوگیری از ترشح موضعی هیستامین، شدت خارش کانال گوش را به طور چشمگیری کاهش میدهند.
چه زمانی فقط پزشک باید درمان را شروع کند؟
زمانیکه خارش گوش شما در کارهای روزانه یا خواب شبانه شما اختلال ایجاد کرد، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر علائم دیگری نظیر درد، ترشحات چرکی، کاهش شنوایی، سرگیجه یا تب دارید، هرگونه خوددرمانی میتواند منجر به گسترش عفونت به غضروف یا گوش میانی شود. در این صورت درمان باید با تجویز داروهای ضدقارچ، آنتیبیوتیکها یا شستوشوی گوش توسط پزشک متخصص انجام گیرد.
چه زمانی خارش گوش نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟
- درد شدید: درد ضرباندار گوش، علامت اوتیت خارجی حاد شدید یا درگیری غشای غضروفی است.
- ترشح چرکی یا خونی: خروج ترشحات زرد، سبز، بدبو یا همراه با رگههای خون، نشانه پارگی احتمالی پرده گوش یا عفونت پیشرفته است.
- کاهش شنوایی: کاهش ناگهانی و شدید شنوایی می تواند ناشی از انسداد کامل مجرای گوش، تودههای قارچی یا گسترش التهاب و مایع به گوش میانی است.
- تب، تورم یا قرمزی شدید: قرمزی و تورم لاله گوش، گردن یا پشت گوش که با تب همراه گردد، می تواند نشانه عفونتهای تهاجمی خطرناک مانند اوتیت خارجی بدخیم باشد که نیازمند درمان فوری پزشکی است.
جمعبندی علل خارش گوش؛ چگونه علت احتمالی را بهتر تشخیص دهیم؟
خارش گوش اغلب جای نگرانی ندارد اما برای تشخیص دقیق علت آن، باید ابعاد مختلف را ارزیابی کنید. اول باید متوجه شوید که خارش گوش شما از خشکی پوست و کمبود جرم گوش است یا بالعکس بخاطر رطوبت و تماس با آب ایجاد شده است. در مرحله بعدی به علائمی که همراه با خارش گوش دارید توجه کنید مثل عطسه، آبریزش بینی و گلودرد که نشان دهنده رینیت آلرژیک هستند. اگر علائم جدی تری را که در بالا اشاره کردیم مانند ترشحات چرکی یا تب تجربه کردید، نیاز به معاینه تخصصی توسط پزشک دارد. برای مشاوره با داروساز نیز می توانید با پشتیبانی داروخانه آنلاین تماس بگیرید.
سوالات متداول
چرا فقط داخل یک گوش دچار خارش میشود؟
خارش یک طرفه گوش معمولاً به دلیل عفونت باکتریایی یا قارچی اولیه، تجمع جرم گوش یا ورود جسم خارجی مانند گوش پاککن در همان سمت است.
آیا خارش گوش همیشه نشانه عفونت است؟
در بیشتر موارد خارش گوش بخاطر خشکی پوست، درماتیت تماسی، اگزما یا آلرژی فصلی ایجاد می شود و کاملاً غیرعفونی است.
آیا استفاده از گوش پاککن باعث خارش بیشتر میشود؟
بله، استفاده از گوش پاککن با از بین بردن لایه چربی پوست، باعث افزایش خشکی و خارش گوش میشود.
چه تفاوتی بین خارش ناشی از قارچ و آلرژی وجود دارد؟
خارش گوش که بر اثر قارچ ایجاد می شود معمولاً عمیق، شدید و همراه با ترشحات غلیظ است. اما خارش گوش ناشی از آلرژی سطحیتر است و معمولاً با عطسه و آبریزش بینی همراه است.
آیا درمانهای خانگی مانند روغن زیتون یا سیر برای خارش گوش بیخطر هستند؟
در صورت اطمینان از سلامت کامل پرده گوش، فقط می توانید از چند قطره روغن استریل برای کاهش خشکی و تحریک گوش استفاده کنید. ولی استفاده از سیر به دلیل ایجاد درماتیت شدید ممنوع است.
خارش گوش در کودکان چه زمانی نیاز به مراجعه فوری دارد؟
اگر که خارش گوش کودک شما همراه با بیقراری، تب، تورم اطراف گوش، دست زدن مداوم به گوش، خروج ترشحات چرکی یا خونی همراه است، باید فوراً به پزشک مراجعه نمایید.
منبع: ?Why Do My Ears Itch
