مکمل تقویت قوای جنسی

راهنمای جامع حساسیت پوستی با خارش: از شناسایی محرک ها تا راهکارهای تسکین فوری و درمان ریشه ای

خارش نشانه بروز کدام بیماری هاست؟

خارش کلافه‌ کننده‌ ای که آرامش شبانه را سلب می‌ کند، لکه‌ های قرمز و ملتهب، سوزش و احساس داغی پوست، از مشکلاتی هستند که ممکن است هر فردی در طول زندگی تجربه کند. در چنین شرایطی، تشخیص علت همیشه آسان نیست: آیا این علائم به دنبال تماس با صابونی جدید، عطر یا بدلیجات ایجاد شده‌ اند یا می‌ توانند نشانه واکنشی به غذا، دارو یا یک بیماری پوستی دیگر باشند؟

اشتباهاتی مانند شست‌ و شوی پوست با آب داغ، استفاده از الکل و ضدعفونی‌ کننده‌ های محرک یا مصرف خودسرانه پمادهای کورتونی قوی ممکن است التهاب را تشدید کنند و روند بهبود را به تاخیر بیندازند.

در این مقاله، با تکیه بر منابع پزشکی معتبر از جمله آکادمی پوست آمریکا (AAD) و مایو کلینیک (Mayo Clinic)، به بررسی حساسیت پوستی با خارش، علت خارش و قرمزی پوست، تفاوت اگزما و حساسیت پوستی و گزینه‌ های درمانی برای تسکین علائم می‌ پردازیم. اگر به دنبال محصولات مرطوب‌ کننده و لوسیون‌ های تسکین‌دهنده هستید، می‌ توانید از طریق داروخانه آنلاین فرآورده‌ های مناسب را بررسی کنید

چکیده مقاله:

حساسیت پوستی با خارش ناشی از آسیب به سد دفاعی اپیدرم و آزادسازی واسطه‌ های التهابی نظیر هیستامین است. این عارضه عمدتاً در قالب درماتیت تماسی تحریکی (تخریب مستقیم لایه لیپیدی توسط شوینده‌ ها) یا آلرژیک (واکنش تاخیری ایمنی به نیکل، عطر و مواد نگهدارنده) بروز می کند. خاراندن مداوم با فعال‌ سازی چرخه خارش خراشیدن، آسیب بافتی و خطر عفونت‌ های باکتریایی ثانویه را تشدید می‌ نماید.

برای تسکین فوری، پرهیز از آب داغ و الکل، استفاده از کمپرس سرد، لوسیون کالامین و کرم‌ های مرطوب‌ کننده غنی از سرامید خط اول مراقبت خانگی هستند. در صورت تداوم علائم، مصرف کوتاه‌ مدت پماد هیدروکورتیزون ۱ درصد و آنتی‌ هیستامین‌ های خوراکی نسل دوم (ستیریزین و فکسوفنادین) التهاب را مهار می‌ کند. همچنین در صورت بروز علائم خطر مانند تنگی نفس، تورم حنجره (آنافیلاکسی) یا ترشحات چرکی همراه با تب، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

حساسیت پوستی با خارش چیست و در لایه های پوست چه رخ می دهد؟

آنچه در این صفحه میخوانید پنهان

پوست بزرگ‌ ترین سد دفاعی بدن در برابر عوامل محیطی، مواد محرک و بسیاری از میکروارگانیسم‌ هاست. لایه شاخی اپیدرم (Stratum Corneum) از سلول‌ های فشرده و چربی‌ های بین‌ سلولی، از جمله سرامیدها، کلسترول و اسیدهای چرب، تشکیل شده است. این ساختار را می‌ توان به دیواری تشبیه کرد که سلول‌ های آن آجرها و چربی‌ های میان آن‌ ها ملات محافظ را تشکیل می‌ دهند.

هنگامی که این سد دفاعی در اثر شست‌ و شوی مکرر، شوینده‌ های قوی، اصطکاک یا تماس با مواد محرک آسیب ببیند، پوست رطوبت بیشتری از دست می‌ دهد و نسبت به عوامل محیطی حساس‌ تر می‌ شود. در نتیجه ممکن است خشکی، قرمزی، سوزش و خارش بروز کند. در مقابل، درماتیت تماسی آلرژیک زمانی ایجاد می‌ شود که سیستم ایمنی پس از حساس‌ شدن به ماده‌ ای خاص، به تماس دوباره با آن واکنش نشان دهد.

درماتیت تماسی تحریکی در برابر درماتیت آلرژیک

برای انتخاب روش مناسب درمان خارش پوست و حساسیت، شناخت تفاوت میان دو نوع اصلی درماتیت تماسی اهمیت دارد:

  1. درماتیت تماسی تحریکی (Irritant Contact Dermatitis): شایع‌ ترین نوع درماتیت  است که سیستم ایمنی در آن درگیر نمی‌ شود؛ بلکه ماده شیمیایی مانند شوینده‌ های قوی، سفیدکننده‌ ها، صابون‌ ها و تماس مکرر با آب مستقیما لایه لیپیدی پوست را تخریب کرده و باعث سوزش، خشکی، ترک‌ خوردگی و قرمزی می شوند.
  2. درماتیت تماسی آلرژیک (Allergic Contact Dermatitis): نوعی واکنش افزایش حساسیت تاخیری (نوع ۴) است که طی آن، سیستم ایمنی فرد نسبت به یک ماده بی‌خطر (مانند نیکل یا مواد نگهدارنده) حساس شده و ۲۴ تا ۷۲ ساعت پس از تماس، بثورات خارش‌دار، تاول‌های ریز و تورم موضعی پدید می‌آورد.

تفاوت مهم این است که در درماتیت تحریکی، خود ماده مستقیما به پوست آسیب می‌ زند؛ اما در نوع آلرژیک، سیستم ایمنی به ماده‌ ای که فرد به آن حساس شده است واکنش نشان می‌ دهد. گاهی نیز هر دو سازوکار در یک فرد نقش دارند.

چرخه معیوب خارش-خراشیدن (Itch-Scratch Cycle) و خطر عفونت ثانویه

بزرگ‌ ترین چالش در مدیریت هر نوع اگزمای پوستی، چرخه خارش و خاراندن است. مالش و خراشیدن موضع با ناخن، سیگنال‌ های درد موقتی تولید می‌ کند که برای چند ثانیه پیام خارش را در نخاع مهار می‌ سازد؛ اما بلافاصله باعث تخریب فیزیکی لایه‌ های اپیدرم، نشت بیشتر مایعات بین‌ سلولی و رهاسازی بیشتر هیستامین و پروستاگلاندین‌ ها می‌ شود. این فرآیند علاوه بر تشدید خارش، راه را برای ورود باکتری‌ هایی نظیر استافیلوکوکوس اورئوس باز کرده و به عفونت‌ های چرکی ثانویه منتهی می‌ شود.

برای شکستن این چرخه، بهتر است به‌ جای خاراندن، از کمپرس خنک و مرطوب‌ کننده بدون عطر استفاده شود و ناخن‌ ها کوتاه نگه داشته شوند. اگر قرمزی به‌ سرعت گسترش پیدا کند یا پوست دردناک و گرم شود، چرک یا دلمه زردرنگ ایجاد شود یا تب بروز کند، ارزیابی پزشکی ضروری است.

مهم ترین محرک ها و علل شایع حساسیت پوستی با خارش

شناسایی عامل زمینه‌ ای، یکی از مهم‌ ترین مراحل کنترل حساسیت پوستی با خارش و پیشگیری از عود آن است. زمان شروع علائم، محل ایجاد ضایعه، محصولات مصرفی و تماس‌ های اخیر می‌ توانند سرنخ‌ هایی برای یافتن علت باشند:

محرک های شیمیایی و بهداشتی: عطرها، پارابن و شوینده های سولفاته

صابون‌ ها، شوینده‌ های لباس، ژل‌ های شست‌ و شو و برخی محصولات آرایشی و بهداشتی می‌ توانند باعث خشکی، سوزش و التهاب پوست شوند. ترکیبات پاک‌ کننده‌ ای مانند سدیم لوریل سولفات (SLS)، به‌ ویژه در محصولات غلیظ یا هنگام تماس مکرر، ممکن است سد دفاعی پوست را تضعیف کنند و در افراد مستعد، درماتیت تماسی تحریکی ایجاد کنند.

در مقابل، عطرها و برخی مواد نگهدارنده، از جمله متیل‌ایزوتیازولینون و ترکیبات آزادکننده فرمالدئید، از عوامل شناخته‌ شده درماتیت تماسی آلرژیک هستند. واکنش ممکن است حتی پس از مدتی استفاده بدون مشکل از یک محصول ظاهر شود؛ زیرا حساس‌ شدن سیستم ایمنی می‌ تواند به‌ تدریج اتفاق بیفتد.

فلزات حساسیت زا و منسوجات: از نیکل بدلیجات تا الیاف مصنوعی

  1. نیکل: یکی از علل شناخته‌ شده درماتیت تماسی آلرژیک است و ممکن است در بدلیجات، ساعت، سگک کمربند، دکمه و زیپ لباس یا برخی فریم‌ های عینک وجود داشته باشد. خارش و راش معمولاً در محل تماس با فلز مثل، زیر ساعت، اطراف گردن یا در ناحیه ناف قرمزی، ظاهر می‌ شود. 
  2. لاتکس، لاستیک و رزین‌ ها: برخی ترکیبات موجود در دستکش‌ ها، کش‌ های لباس، کفش و محصولات لاستیکی می‌ توانند پوست را تحریک کنند یا در بعضی افراد واکنش آلرژیک ایجاد کنند. نوع واکنش به ترکیب ماده و حساسیت فرد بستگی دارد.
  3. پارچه‌ ها و رنگ‌های نساجی: الیاف مصنوعی مانند پلی‌ استر و نایلون در همه افراد آلرژی ایجاد نمی‌ کنند؛ اما ممکن است با افزایش گرما، تعریق و اصطکاک، خارش و علائم اگزما را تشدید کنند. در برخی موارد نیز رنگ‌ ها، رزین‌ ها یا مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید و تکمیل پارچه عامل درماتیت تماسی آلرژیک هستند.

عوامل خوراکی، دارویی و تغییرات ناگهانی آب وهوا

مصرف برخی مواد غذایی موادی مانند بادام‌ زمینی، تخم‌ مرغ، شیر، سویا و بعضی غذاهای دریایی در افراد حساس می‌ توانند واکنش آلرژیک ایجاد کنند. آلرژی غذایی ممکن است با کهیر برجسته و خارش‌ دار، تورم لب‌ ها یا صورت، علائم گوارشی یا نشانه‌ های تنفسی همراه باشد.

همچنین هوای سرد و خشک، کاهش رطوبت، باد و حمام‌ های داغ می‌ توانند خشکی پوست را تشدید کنند و در افراد مستعد به افزایش خارش بینجامند. سرما، گرما و تعریق نیز در برخی افراد محرک کهیر هستند.

اقدامات فوری برای تسکین حساسیت پوستی با خارش در ساعات اولیه

اگر خارش شدید مانع خواب و فعالیت عادی شماست، رعایت اصول اولیه مراقبت در خانه التهاب حاد را مهار می‌ سازد:

پروتکل کمپرس سرد و حمام ولرم با جو دوسر کلوئیدی

کمپرس خنک: یک پارچه تمیز یا حوله نخی مرطوب‌ شده با آب سرد را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی ناحیه ملتهب بگذارید. سرما با منقبض ساختن مویرگ‌ های موضعی، ورم را کاهش داده و رسانایی پایانه‌ های عصبی خارش را کند می‌ کند.

جو دوسر کلوئیدی (Colloidal Oatmeal): این فرآورده از جو دوسر آسیاب‌ شده بسیار ریز تهیه می‌ شود و به‌ عنوان یک روش کمکی برای تسکین برخی انواع پوست خشک و خارش‌ دار، از جمله اگزما، کاربرد دارد. در صورت تمایل می‌ توانید طبق دستور محصول، آن را به آب ولرم حمام اضافه کنید و پس از حمام، پوست را بدون مالش شدید خشک کرده و مرطوب‌ کننده بزنید.

نقش لوسیون کالامین و امولینت های بدون بو در احیای رطوبت

لوسیون کالامین: این لوسیون می‌ تواند در برخی موارد، مانند خارش ناشی از نیش حشرات یا بعضی راش‌ های سطحی، به تسکین موقت خارش کمک کند. کالامین معمولاً حاوی اکسید روی و ترکیبات آهن است و ممکن است به خشک‌ شدن ترشحات سطحی کمک کند.

برای ترمیم سریع لایه شاخی آسیب‌ دیده و پیشگیری از نفوذ باکتری‌ ها به پوستی که در اثر خاراندن زخم شده است، استفاده از کرم ترمیم‌کننده سیکالیفت درمالیفت گزینه‌ ای ایده‌ آل است؛ این محصول با بهره‌ گیری از عصاره میموزا و ترکیبات روی و مس، علاوه بر بازسازی سد دفاعی پوست، قرمزی و سوزش ناشی از درماتیت را التیام می‌ بخشد.

کرم‌های مرطوب‌کننده و نرم‌کننده (Emollients): یکی از اقدامات مهم برای مراقبت از پوست ملتهب، کاهش خشکی و کمک به حفظ سد دفاعی آن است. مرطوب‌ کننده‌ های بدون عطر، به‌ ویژه فرآورده‌ های حاوی ترکیبات نرم‌ کننده و محافظ، می‌ توانند از تبخیر آب پوست بکاهند و به بهبود خشکی و ترک‌ خوردگی کمک کنند.

اشتباهات خطرناک: پرهیز از آب داغ، بتادین، الکل و خاراندن

آب داغ: دوش یا حمام داغ ممکن است در لحظه احساس تسکین ایجاد کند، اما گرما می‌ تواند حساسیت پوستی با خارش را تشدید کند. برای شست‌ و شوی پوست از آب ولرم استفاده کنید، مدت حمام را کوتاه نگه دارید و پس از آن مرطوب‌ کننده بزنید.

الکل و بتادین: این مواد ضدعفونی‌ کننده برای درمان معمول درماتیت یا حساسیت پوستی با خارش طراحی نشده‌ اند و استفاده غیرضروری از آن‌ ها روی پوست ملتهب می‌ تواند باعث تحریک، خشکی یا سوزش بیشتر شود. برای تمیزکردن پوست تحریک‌ شده، معمولا آب ولرم و شوینده ملایم کافی است.

خاراندن و مالش شدید: خاراندن مکرر می‌ تواند سد دفاعی پوست را تخریب کند، التهاب را افزایش دهد و خطر عفونت ثانویه را بالا ببرد.

درمان های دارویی مجاز برای مدیریت حساسیت پوستی با خارش

اگر مراقبت‌ های پایه مانند حذف ماده محرک، استفاده از کمپرس خنک و مرطوب‌ کننده بدون عطر برای کنترل علائم کافی نباشند، ممکن است به درمان با قرص ضد حساسیت پوستی و خارش نیاز باشد.

کورتون های موضعی خفیف: نحوه و دوره مصرف هیدروکورتیزون ۱ درصد

هیدروکورتیزون ۱٪ یک کورتیکواستروئید موضعی با قدرت ضعیف است که با کاهش پاسخ التهابی پوست می‌ تواند به تسکین قرمزی، التهاب و حساسیت پوستی با خارش ناشی از برخی بیماری‌ ها، از جمله اگزما و درماتیت تماسی، کمک کند. این دارو با مهار مسیرهای التهابی، از جمله تولید برخی میانجی‌ های التهاب، اثر می‌ کند؛ اما برای همه انواع خارش، به‌ویژه کهیر گذرا یا عفونت‌ های پوستی، انتخاب مناسبی نیست.

روش مصرف: لایه‌ ای بسیار نازک روزی ۱ تا ۲ بار روی ضایعات بدن اعمال شود.

مدت مصرف و موارد احتیاط: در بسیاری از فرآورده‌ های هیدروکورتیزون بدون نسخه، مصرف بیش از ۷ روز بدون نظر پزشک یا داروساز توصیه نمی‌ شود. از مصرف خودسرانه پماد برای حساسیت پوستی و خارش شدید روی صورت، پلک‌ ها، کشاله ران، ناحیه تناسلی، زخم باز یا پوست مشکوک به عفونت خودداری کنید. در این نواحی، پوست ممکن است به عوارض کورتون حساس‌ تر باشد و انتخاب دارو باید با راهنمایی متخصص انجام شود.

آنتی هیستامین های خوراکی نسل دوم  

آنتی‌ هیستامین‌ ها با مهار اثر هیستامین می‌ توانند علائم برخی واکنش‌ های آلرژیک، به‌ ویژه کهیر و خارش مرتبط با هیستامین، را کاهش دهند.

سه نمونه از آنتی‌ هیستامین‌ های نسل دوم عبارتند از:

  • ستیریزین (۱۰ میلی‌گرم): برای کنترل علائم آلرژی و کهیر کاربرد دارد، اما در برخی افراد خواب‌ آلودگی ایجاد می‌ کند.
  • فکسوفنادین (۶۰، ۱۲۰ یا ۱۸۰ میلی‌گرم): معمولا نسبت به آنتی‌ هیستامین‌ های خواب‌ آور قدیمی احتمال کمتری برای ایجاد خواب‌ آلودگی دارد؛ با این‌حال، این عارضه در بعضی افراد همچنان ممکن است رخ دهد.
  • لوراتادین (۱۰ میلی‌گرم): برای علائم آلرژی و کهیر استفاده می‌ شود و معمولا احتمال خواب‌ آلودگی آن کمتر از داروهای نسل اول است.

پچ تست در کلینیک: چه زمانی روش های تشخیصی پیشرفته نیاز است؟

اگر علائم درماتیت تماسی و خارش به‌ طور مکرر باز می‌ گردند، با درمان معمول بهبود نمی‌ یابند یا عامل حساسیت‌ زا مشخص نیست، متخصص پوست ممکن است انجام پچ تست (Patch Test) را پیشنهاد کند.

در این روش، مقدارهای استاندارد و کنترل‌ شده‌ ای از آلرژن‌ های شناخته‌ شده روی پچ‌ های مخصوص قرار می‌ گیرند و معمولا روی پوست پشت یا گاهی بازو نصب می‌ شوند. پوست پس از مدت تعیین‌ شده بررسی می‌ شود و ممکن است ارزیابی مجدد چند روز بعد نیز لازم باشد؛ زیرا واکنش درماتیت تماسی آلرژیک می‌ تواند با تأخیر ظاهر شود.

حساسیت پوستی با خارش

علائم هشداردهنده؛ چه زمانی حساسیت پوستی یک فوریت پزشکی است؟

بسیاری از موارد خفیف حساسیت پوستی با خارش با حذف عامل محرک و مراقبت مناسب بهبود می‌ یابند؛ اما گاهی خارش، قرمزی یا کهیر می‌ تواند بخشی از یک واکنش آلرژیک شدید یا عفونت پوستی باشد. شناخت علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد، زیرا در این شرایط تأخیر در دریافت مراقبت پزشکی ممکن است خطرناک باشد.

نشانه های درگیری تنفسی، آنژیوادم، تورم گلو و لب ها

آنافیلاکسی (Anaphylaxis) یک واکنش آلرژیک شدید و بالقوه تهدیدکننده حیات است که می‌ تواند در مدت کوتاهی پیشرفت کند. اگر پس از تماس با یک ماده حساسیت‌ زا، مصرف غذا یا داروی جدید، هر یک از علائم زیر ظاهر شد، فورا با اورژانس تماس بگیرید. 

  • تورم حاد در زبان، لب‌ ها، پلک‌ ها یا حنجره (آنژیوادم)
  • احساس گرفتگی گلو، تغییر صدا، خشونت کلام و دشواری در بلع
  • تنگی نفس، خس‌ خس سینه (ویزینگ) یا تپش قلب شدید
  • سرگیجه ناگهانی، رنگ‌ پریدگی، افت فشار خون و احساس غش
  • کهیر یا تورم همراه با استفراغ مکرر، درد شکم

در صورت شک به آنافیلاکسی، منتظر گسترش علائم نمانید و به درمان خانگی خارش پوست و کهیر یا آنتی‌ هیستامین به‌ تنهایی اکتفا نکنید. اگر فرد قلم تزریق خودکار اپی‌نفرین (آدرنالین) تجویزشده دارد، باید طبق دستور استفاده شود و هم‌ زمان کمک اورژانسی درخواست شود.

علائم عفونت چرکی ناشی از خراشیدگی پوست

خاراندن مکرر می‌ تواند پوست را زخمی کند و احتمال عفونت ثانویه را افزایش دهد. اگرچه وجود ترشح یا دلمه به‌ تنهایی همیشه به معنای عفونت باکتریایی نیست، همراهی این نشانه‌ ها با درد، گرمی پوست، گسترش سریع ضایعه یا علائم عمومی اهمیت بیشتری دارد.

علائم هشداردهنده عبارتند از:

  • ترشح چرکی یا دلمه‌های زردرنگ: به‌ ویژه اگر با افزایش قرمزی، تورم، درد یا بدترشدن سریع ضایعات همراه باشند.
  • قرمزی و گرمی رو به گسترش: اگر ناحیه درگیر به‌ سرعت بزرگ‌ تر شود یا درد آن افزایش یابد، ارزیابی پزشکی لازم است. خطوط قرمز در حال گسترش روی پوست نیز باید جدی گرفته شوند.
  • تب، لرز یا احساس ناخوشی عمومی: این علائم ممکن است نشان‌ دهنده گسترش عفونت باشند و نیاز به بررسی فوری دارند.
  • تاول‌ های گسترده یا زخم‌ های دردناک: به‌ ویژه اگر ضایعات ناگهان تشدید شوند یا اطراف چشم و دهان را درگیر کنند، باید سریع بررسی شوند.

در صورت مشاهده این نشانه‌ ها، برای ارزیابی پزشکی در همان روز اقدام کنید؛ اگر تب و بدحالی شدید، گسترش سریع التهاب یا درد شدید وجود دارد، مراجعه اورژانسی ضروری است. از مصرف خودسرانه آنتی‌ بیوتیک یا استفاده از کورتون روی ضایعه مشکوک به عفونت خودداری کنید؛ زیرا درمان مناسب به علت و شدت حساسیت پوستی با خارش بستگی دارد

سوالات متداول

آیا پماد هیدروکورتیزون را می‌توان برای خارش شدید دور چشم و صورت استفاده کرد؟

خیر؛ پوست دور چشم و صورت بسیار نازک و حساس است و جذب کورتون در این نواحی بالا بوده و ممکن است باعث نازکی پوست، ایجاد لک یا عوارض چشمی (مانند افزایش فشار داخل چشم) شود. برای این نواحی صرفاً باید طبق دستور پزشک و با ترکیبات غیرکورتونی یا دوزهای بسیار ویژه اقدام کرد.

چرا خاراندن پوست نه تنها خارش را کم نمی‌کند بلکه آن را شدیدتر می‌کند؟

خراشیدن باعث آسیب ریزمولکولی به سد دفاعی، تحریک پایانه‌ های عصبی درد و ترشح بیشتر واسطه‌ های التهابی و هیستامین می‌ شود که پدیده «چرخه خارش-خراشیدن» را تشدید کرده و ریسک عفونت باکتریایی را بالا می‌ برد.

چه مدت زمان طول می‌کشد تا راش درماتیت تماسی کاملاً برطرف شود؟

در صورت قطع کامل تماس با ماده محرک و مراقبت پوستی مناسب با کرم‌ های مرطوب‌ کننده، علائم التهابی معمولا بین ۲ تا ۴ هفته به مرور زمان کاملاً بهبود می‌ یابند.

تفاوت حساسیت پوستی معمولی با واکنش آلرژیک خطرناک (آنافیلاکسی) چیست؟

حساسیت‌ های پوستی معمولا موضعی و محدود به سطح پوست هستند؛ اما اگر خارش و کهیر با تنگی نفس، تورم لب و زبان، سرگیجه، اختلال بلع یا افت فشار همراه باشد، وضعیت یک فوریت پزشکی و شوک آنافیلاکسی محسوب می‌شود.

منبع:

Itchy Skin Allergies: Contact Dermatitis, Fast Relief & Anti-Itch Treatments

 

محصولات جنسی
سرکار خانم دکتر سارا شوهانی دانش آموخته دکترای فیزیک هسته ای و به عنوان پژوهشگر و محقق سازمان انرژی اتمی ایران (پارس ایزوتوپ) در زمینه تشخیص و درمان سرطان و کاربرد پرتوها، دارای سابقه پژوهش طولانی داروشناسی و به عنوان ناظر کیفی رادیوداروهای تشخیصی و درمانی، تحقیقات ایشان به صورت ملی و بین المللی به چاپ رسیده است. برای مطالعه مقالات خانم دکتر شوهانی می توانید به وبسایت مجله سلامت داروخانه آنلاین مراجعه کنید.