برادی‌کاردی به ضربان قلب زیر ۶۰ تپش در دقیقه گفته می‌شود و احتمال دارد که هیچ مشکل یا علامتی ایجاد نکند. اگر علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه دارید، باید به اورژانس مراجعه کنید. پزشک می تواند با ارزیابی مواردی که باعث کند شدن ضربان قلب شما می‌شوند، آن را درمان کند و از عوارض بعدی این بیماری جلوگیری نماید.
چکیده مقاله:
کند شدن ضربان قلب در هنگام خواب یا در میان ورزشکاران وضعیتی طبیعی و بی‌خطر است، اما در افراد عادی می‌تواند مانع از اکسیژن رسانی کافی به بافت‌ها شود. این عارضه معمولاً بر اثر مصرف برخی از داروها، بیماری‌های زمینه‌ای همچون کم‌کاری تیروئید، آپنه خواب و برهم‌خوردن تعادل الکترولیت‌ها رخ می‌دهد. همچنین افزایش سن، بیماری عروق کرونر و عوامل ژنتیکی احتمال بروز آن را به مراتب افزایش می‌دهند.
کند شدن ضربان قلب یا برادی‌کاردی معمولاً با علائمی مانند سرگیجه یا غش، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه می شود. پزشکان برای تشخیص آن از نوار قلب، هولتر مانیتورینگ، تست ورزش و آزمایش‌های تکمیلی خون استفاده می‌نمایند. اگر این بیماری به موقع تشخیص و درمان نشود می تواند ارگان‌های حیاتی مثل مغز و کلیه را با اختلال مواجه سازد و خطر بروز نارسایی قلبی را تشدید می‌کند.
رفع علت زمینه‌ای این عارضه و پیروی از رژیم غذایی سالم، فعالیت فیزیکی منظم، پرهیز از دخانیات و الکل، و پایش مستمر فشار خون، از بروز و پیشرفت این بیماری جلوگیری می کند. همچنین در موارد شدیدتر، قرار دادن دستگاه ضربان ساز توسط یک جراحی غیر تهاجمی توسط پزشکان انجام می پذیرد.
کند شدن ضربان قلب (برادی‌کاردی) چیست؟
برادی کاردی ریتم قلب کندتر از حد معمول است. بزرگسالان معمولاً ضربان قلبی بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه دارند، اما اگر قلب شما کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه می‌زند یعنی برادی کاردی دارید. بررسی نوار قلب مهمترین آزمایشی است که پزشکان برای تشخیص کند شدن ضربان قلب استفاده می‌کنند.
چرا ضربان قلب پایین همیشه خطرناک نیست؟ (تفاوت ورزشکاران با افراد عادی)
کند شدن ضربان قلب در هنگام خواب معمول است و احتمال دارد به زیر ۶۰ ضربه در دقیقه برسد. همچنین برخی از افراد با سطح بالایی از آمادگی قلبی عروقی مانند ورزشکاران، احتمال دارد که بدون هیچ مشکلی ضربان قلبی بین ۴۰ تا ۶۰ ضربه در دقیقه داشته باشند. اما در برخی از افراد، اگر ضربان قلب به زیر ۶۰ ضربه در دقیقه برسد، بافت‌های بدن اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و می‌تواند باعث عوارض جدی شود.
علل اصلی برادی‌کاردی؛ چرا قلب کند می‌تپد؟
کند شدن ضربان قلب می‌تواند ناشی از بسیاری از بیماری‌ها باشد. برخی از شایع‌ترین علل آن عبارتند از:
- عدم دریافت الکترولیت‌های کافی در رژیم غذایی، به ویژه کلسیم، منیزیم و پتاسیم
- بی‌اشتهایی عصبی
- التهاب در قلب (میوکاردیت)، پوشش داخلی قلب (اندوکاردیت) یا کیسه‌ای که قلب شما را در خود نگه می‌دارد (پریکاردیت)
- عفونت‌هایی مانند گلودرد استرپتوکوکی که می‌تواند به دریچه‌های قلب شما آسیب برساند
- تب روماتیسمی یا بیماری روماتیسمی قلب
- عفونت لایم که می‌توانید از گزش کنه دریافت کنید
- مصرف برخی از داروها مانند مسدودکننده‌های بتا، مسدودکننده‌های کانال کلسیم، داروهای ضد آریتمی، مواد مخدر، لیتیوم یا داروهای ضد افسردگی
- جراحی قلب مانند ترمیم و تعویض دریچه
- پرتودرمانی
- فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)
اختلال در سیستم هدایت الکتریکی قلب (SA Node و AV Node)
قلب شما چهار حفره دارد، دو حفره در بالا به نام دهلیز و دو حفره در پایین به نام بطن. در دهلیز راست فوقانی شما، گروهی از سلول‌ها به نام گره سینوسی () وجود دارد. این گره سیگنال‌های الکتریکی را تولید می‌کند که به قلب شما دستور ضربان می‌دهند. اگر این سیگنال‌ها کند یا مسدود شوند، زمان بین ضربان‌های قلب شما نیز کند می‌شود. از سوی دیگر، گره دهلیزی-بطنی () مسیر اصلی انتقال پیام الکتریکی به بطن‌ها است که آسیب یا التهاب در آن موجب تأخیر یا قطع سیگنال به بطن‌ها شده و باعث کند شدن ضربان قلب می شود.
تاثیر داروها بر ضربان قلب
برخی از داروهای قلب و فشار خون، سرعت تپش قلب را پایین می‌آورند. برای مثال، داروهای بتابلوکر (مثل متوپرولول و پروپرانولول) اثر هورمون‌های تحریک کننده مثل آدرنالین را کنترل کرده و به قلب استراحت می‌دهند. همچنین مسدودکننده‌های کانال کلسیم (مانند دیلتیازم و وراپامیل) ورود کلسیم به سلول‌های قلبی را کاهش داده و ریتم الکتریکی آن را کند می‌کنند. مصرف دوز نامناسب این داروها یا تداخل آنها با داروهایی مثل دیگوکسین، می‌تواند باعث کند شدن ضربان قلب شما شود.
بیماری‌های زمینه‌ای: کم‌کاری تیروئید، آپنه انسدادی خواب، عدم تعادل الکترولیت‌ها
گاهی علت کند شدن ضربان قلب، وجود بیماری های زمینه ای است. برای مثال در کم‌کاری تیروئید به دلیل کاهش هورمون‌های سوخت و ساز، تمام فعالیت‌های بدن از جمله تپش قلب با اختلال مواجه می شوند. همچنین در بیماری آپنه خواب، توقف‌های مکرر تنفس در طول شب، اکسیژن خون را کم کرده و در طولانی مدت باعث کند شدن ضربان قلب می گردد. از سوی دیگر، موادی مانند پتاسیم و کلسیم نقش کلیدی در جریان الکتریکی قلب دارند و به‌هم‌خوردن تعادل این املاح در خون (به‌ویژه بالا رفتن پتاسیم) پیام‌رسانی قلب را مختل کرده و باعث کند شدن ضربان قلب می شود.
شما می توانید جهت خرید قرص قلب و عروق به صورت آنلاین از طریق وب سایت داروخانه آنلاین اقدام نمایید.
علائم برادی‌کاردی را بشناسید؛ چه زمانی بدن هشدار می‌دهد؟
شاید شما در صورت ابتلا به برادی کاردی علائمی نداشته باشید، به خصوص اگر از آمادگی جسمانی بالایی برخوردار باشید. ولی احتمال دارد که علائم زیر را نیز تجربه کنید که در این صورت باید به پزشک مراجعه نمایید. همچنین، اگر علائم شما به سرعت تغییر می‌کنند یا بدتر می‌شوند، به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه
- احساس خستگی شدید
- تپش قلب
- تنگی نفس
- مشکلات حافظه، گیجی یا مشکل در تمرکز
- سرگیجه، سبکی سر یا غش
- بدخلقی، آشفتگی یا سایر تغییرات شخصیتی
چه کسانی بیشتر در معرض خطر برادی‌کاردی هستند؟
برخی از افراد به دلیل افزایش سن، بیماری‌های زمینه‌ای یا عوامل ژنتیکی، بیش از دیگران در معرض کند شدن ضربان قلب قرار دارند. همچنین هر چیزی که خطر ابتلا به مشکلات قلبی را افزایش دهد، می‌تواند خطر برادی کاردی را نیز بیشتر کند، مانند فشار خون بالا، سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل، سطح بالای استرس و اضطراب و مصرف مواد مخدر.
سالمندان و فرسایش سیستم الکتریکی قلب
با بالا رفتن سن، سلول‌های قلب که وظیفه تولید و هدایت پیام‌های الکتریکی را دارند، به تدریج فرسوده و ضعیف می‌شوند. این باعث می‌شود که ضربان‌ساز طبیعی قلب (گره سینوسی) کندتر و نامنظم‌تر کار کند. به همین دلیل، کند شدن ضربان قلب در افراد مسن بسیار شایع‌تر از جوانان است.
افراد مبتلا به فشار خون بالا و بیماری‌های عروق کرونر
فشار خون بالا و گرفتگی عروق قلب، به مرور باعث آسیب به عضله قلب و هدایت الکتریکی آن می شود. سکته قلبی یا خونرسانی ناکافی به قلب نیز می‌تواند بافت سالم را تخریب کند. این آسیب‌ها در نهایت انتقال پیام‌های الکتریکی را مختل و ضربان قلب را کند می‌کنند.
نقش وراثت و نقص‌های مادرزادی
برخی افراد از بدو تولد یا به دلیل سابقه خانوادگی، قلب ضعیف‌تری دارند. در این افراد، سلول‌های قلب یا کانال‌های یونی آن که پیام‌های الکتریکی را منتقل می‌کنند، به درستی ساخته نمی‌شوند یا عملکردشان از ابتدا دچار نقص است. به همین دلیل، این افراد حتی در سنین جوانی و بدون داشتن هیچ بیماری دیگری هم می‌توانند دچار کند شدن ضربان قلب شوند.
تشخیص برادی‌کاردی در مطب پزشک چگونه انجام می‌شود؟
پزشکان برای تشخیص کند شدن ضربان قلب از معاینه فیزیکی و برخی آزمایش‌ها بهره می برند، از جمله:
- نوار قلب ECG: در این تست، فعالیت الکتریکی قلب شما با استفاده از حسگرهایی که به پوست سینه می‌چسبند، اندازه‌گیری می‌شود. این الکترودها فعالیت الکتریکی قلب شما را حس می‌کنند. این مهمترین آزمایشی است که پزشک شما برای تشخیص برادی کاردی از آن استفاده خواهد کرد.
- مانیتور هولتر: این یک نسخه پوشیدنی از ECG است که فعالیت قلب شما را در حدود 24 ساعت ثبت می‌کند تا پزشک شما بتواند ریتم قلب شما را در مدت زمان طولانی‌تری ببیند.
- آزمایش میز شیب‌دار: اگر کند شدن ضربان قلب باعث غش کردن شما شود، پزشک آحتمالاً این آزمایش را درخواست کند. این آزمایش وضعیت شما را از دراز کشیدن به ایستادن تغییر می‌دهد و به پزشک اجازه می‌دهد تا ببیند آیا این تغییر باعث غش کردن می‌شود یا خیر.
- تست ورزش استرس: پزشک ممکن است این آزمایش را برای بررسی عملکرد قلب شما هنگام دوچرخه‌سواری یا راه رفتن روی تردمیل تجویز کند.
- بررسی خواب: پزشکان این آزمایش را برای بررسی اینکه آیا آپنه انسدادی خواب دارید که باعث ضربان قلب آهسته شما می‌شود، تجویز می کنند.
- آزمایش خون: از آزمایش خون برای تشخیص مواردی مانند سطح الکترولیت‌ها، سطح هورمون تیروئید و حضور پروتئین تروپونین که قلب شما هنگام آسیب دیدن می‌سازد، استفاده می شود. همچنین از آزمایشی به نام غربالگری سم‌شناسی برای تشخیص داروهایی که باعث آسیب قلبی یا برادی‌کاردی می‌شوند، استفاده می گردد.
درمان کندی ضربان قلب؛ از اصلاح دارو تا ضربان‌ساز (پیس‌میکر)
برنامه درمانی برای کند شدن ضربان قلب شما را پزشکتان بر اساس علت احتمالی آن تعیین می کند. به عنوان مثال، اگر کم کاری تیروئید باعث کند شدن ضربان قلب شما شده باشد، درمان آن می تواند باعث ایجاد ضربان قلب نرمال در شما شود. در غیر این صورت، پزشک احتمالاً برادی کاردی شما را با موارد زیر درمان کند.
مدیریت دارویی: بررسی و تغییر داروهای مسبب
احتمال دارد که پزشک شما داروهایی را که مصرف می‌کنید و ممکن است ضربان قلب شما را کند کنند، تغییر داده یا دوز آن ها را کاهش دهد. همچنین اگر ضربان قلب شما به طور خطرناکی پایین باشد، شما را در بیمارستان تحت درمان داروی داخل وریدی مانند آتروپین قرار می دهد تا ضربان قلب شما افزایش یابد.
چه زمانی به ضربان‌ساز (Pacemaker) نیاز داریم؟
گاهی اوقات احتمال دارد که پزشک شما دستگاهی با اتصالات الکتریکی که به پوست قفسه سینه متصل می‌شود را برای شما نصب کند. این دستگاه جریان‌های الکتریکی خفیفی را به بدن شما ارسال می‌کند که باعث ضربان قلب شما می‌شود. برخی اوقات نیز اگر سندرم سینوس بیمار داشته باشید و ضربان ساز طبیعی قلب شما به درستی کار نکند، احتمال دارد که به جراحی برای کاشت ضربان ساز دائمی در قفسه سینه نیاز داشته باشید. این ضربان سازها بسیار کوچک هستند و معمولاً پس از قرار دادن آنها خیلی زود بهبود خواهید یافت.
عوارض کندی ضربان قلب درمان‌نشده چیست؟
اگر کند شدن ضربان قلب شما به موقع درمان نشود، می‌تواند باعث مشکلات جدی برای سلامتی شما گردد. زیرا بدن انسان برای تأمین انرژی و اکسیژن بافت‌ها، به گردش خون منظم نیاز دارد. زمانیکه تپش قلب کاهش می یابد، خونرسانی افت کرده و با گذشت زمان، اندام‌های حیاتی شما دچار آسیب‌های شدید می‌شوند.
نارسایی قلبی و ایست قلبی ناگهانی
کند شدن ضربان قلب باعث می شود که قلب شما برای جبران حجم بیشتری از خون را پمپاژ کند که این در طولانی مدت منجر به گشادی و ضعیف شدن بطن‌ها و در نهایت نارسایی قلبی می‌شود. همچنین این کندی شدید ضربان قلب می‌تواند زمینه را برای بروز آریتمی‌های بطنی خطرناک و ایست قلبی ناگهانی فراهم کند.
کاهش خونرسانی به ارگان‌های حیاتی (مغز و کلیه)
مغز و کلیه‌ها از حساس‌ترین اندام های بدن نسبت به کاهش اکسیژن و فشار خون هستند، زیرا کند شدن ضربان قلب خونرسانی به آنها را مختل می‌کند. کاهش جریان خون به مغز شما باعث سرگیجه‌های شدید، تاری دید، تشنج و غش کردن‌های مکرر می‌شود. همچنین این عارضه می تواند باعث دفع ناکافی سموم کلیه ها، نارسایی حاد کلیه و اختلال در تنظیم آب و املاح بدن گردد.
پیشگیری از برادی‌کاردی و حفظ سلامت قلب
بهترین راه برای جلوگیری از کند شدن ضربان قلب، محافظت از خود در برابر ابتلا به بیماری قلبی است. برخی از راه‌های پیشگیری از بیماری قلبی عبارتند از:
- برای معاینات منظم به پزشک مراجعه کنید.
- داروهای خود را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- مرتباً ورزش کنید.
- از رژیم غذایی کم چربی، کم نمک، کم قند و سرشار از میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل استفاده کنید.
- وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید.
- فشار خون و کلسترول خود را کنترل نمایید.
- از مصرف سیگار و الکل اجتناب نمایید.
اگر بیماری قلبی دارید، برای کاهش خطر ابتلا به برادی‌کاردی برنامه درمانی پزشک خود را دنبال کنید و هرگونه علائم جدید یا تغییر در علائم خود را در اسرع وقت به پزشک خود گزارش دهید. همچنین برای راهنمایی در مورد مصرف مکمل های تقویت کننده قلب می توانید با پزشک داروساز داروخانه آنلاین تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا ضربان قلب ۴۵ برای یک فرد غیرورزشکار خطرناک است؟
ضربان قلب پایین در ورزشکاران مشکلی ایجاد نمی کند ولی ضربان قلب ۴۵ در حالت استراحت برای فرد غیرورزشکار می‌تواند خطرناک باشد و به بررسی پزشکی نیاز دارد.
آیا داروهای فشار خون می‌توانند باعث برادی‌کاردی شوند؟
بله، برخی از داروهای فشار خون مثل وراپامیل و متوپرولول ضربان قلب را کاهش می‌دهند. مصرف دوز بالای این داروها یا ترکیب غیراصولی آنها می‌تواند منجر به برادی‌کاردی شدید شود.
تفاوت سرگیجه ناشی از برادی‌کاردی با افت فشار چیست؟
سرگیجه ای که بر اثر کند شدن ضربان قلب ایجاد می شود معمولاً ناگهانی، بدون تغییر وضعیت بدن و همراه با سیاهی رفتن چشم یا حتی غش کردن است. اما سرگیجه ناشی از افت فشار، معمولاً با تغییر حالت بدن از نشسته به ایستاده و با سبکی سر موقت همراه است.
آیا برادی‌کاردی در خواب یک وضعیت طبیعی است؟
کم شدن ضربان قلب در خواب تا حدود ۴۰ تا ۵۰ تپش در دقیقه کاملاً طبیعی است. اما اگر این کاهش به دلیل آپنه تنفسی باشد و باعث توقف‌های طولانی ضربان قلب یا افت شدید اکسیژن شود، نیاز به درمان دارد.
برای درمان برادی‌کاردی همیشه باید عمل جراحی انجام داد؟
خیر، اگر کند شدن ضربان قلب شما بخاطر عوارض دارویی، اختلالات الکترولیتی یا کم‌کاری تیروئید باشد، با اصلاح دارو یا درمان بیماری زمینه‌ای برطرف می‌شود. جراحی و کاشت باتری قلب (پیس‌میکر) تنها در صورت وجود اختلال دائمی انجام می‌گیرد.
آیا استرس می‌تواند باعث کند شدن ضربان قلب شود یا برعکس؟
معمولاً استرس باعث افزایش ضربان قلب (تاکی‌کاردی) می‌شود. اما در موارد نادر، استرس‌های شدید می‌توانند واکنش معکوس ایجاد کرده و باعث افت شدید ضربان قلب و غش کردن شوند.
ضربان قلب پایین در سالمندان چه زمانی اورژانسی محسوب می‌شود؟
در افراد سالمند اگر ضربان قلب به زیر ۵۰ برسد و همراه با درد سینه، تنگی نفس شدید، اختلال حواس، سیاهی رفتن چشم یا غش کردن باشد، باید به اورژانس مراجعه نمایید.
آیا مکمل‌های غذایی در درمان یا پیشگیری از برادی‌کاردی نقش دارند؟
مکمل‌ها به‌تنهایی باعث درمان کند شدن ضربان قلب نمی شوند، اما می توانید برای پیشگیری از این عارضه از ترکیباتی مثل پتاسیم، منیزیم و کلسیم یا ویتامین B12 تحت نظارت پزشک استفاده کنید.
منبع: Bradycardia
