آیا شما یا یکی از عزیزانتان، هوس خوردن مواد عجیب و غیرخوراکی مانند یخ، خاک، کاغذ یا گچ را تجربه می کنید؟ این میل شدید و وسوسه انگیز می تواند نشانه ای از «اختلال پیکا» باشد؛ یک اختلال خوردن جدی که اغلب ریشه در کمبودهای تغذیه ای یا مسائل روانشناختی دارد. در این مقاله ، ما این اختلال را به طور کامل واکاوی می کنیم: از علل و علائم هشداردهنده تا خطرات جدی و روش های درمانی اثبات شده. هدف ما این است که با آگاه سازی شما، قدمی مؤثر در جهت حفظ سلامت و رفاه شما و خانواده تان برداریم.
چکیده مقاله:
اختلال پیکا یک بیماری جدی است که در آن فرد به طور مکرر مواد غیرخوراکی مانند خاک، یخ، گچ یا کاغذ را می خورد. این رفتار زمانی اختلال محسوب می شود که حداقل یک ماه ادامه یابد و از نظر رشدی نامناسب باشد.
پیکا اغلب ناشی از کمبودهای تغذیه ای (به ویژه فقر آهن)، اختلالات روانی مانند اوتیسم یا OCD، یا عوامل فرهنگی است. این اختلال می تواند عوارض خطرناکی مانند مسمومیت با سرب، انسداد روده، عفونت ها و آسیب دندانی ایجاد کند.
خوشبختانه پیکا قابل درمان است. درمان شامل اصلاح کمبودهای تغذیه ای با مکمل ها، روان درمانی (مانند CBT) و در موارد خاص دارودرمانی می باشد. تشخیص و درمان به موقع از بروز عوارض جدی جلوگیری می کند.
اختلال پیکا چیست؟
اختلال پیکا (Pica) یا همان هرزه خواری، نوعی اختلال تغذیه ای است که در آن فرد به طور مکرر و پایدار اقدام به خوردن مواد غیرخوراکی و فاقد ارزش غذایی می کند. این رفتار باید حداقل به مدت یک ماه ادامه داشته باشد تا به عنوان یک اختلال شناخته شود.
پیکا معمولاً شامل خوردن موادی مانند خاک، گچ، یخ، کاغذ، صابون، مو، گِل یا حتی فلزات سبک است.
نکته مهم این است که این رفتار باید از نظر رشدی نامتناسب با سن فرد باشد. به این معنا که، خوردن اشیای غیرخوراکی در کودکان زیر دو سال معمولاً بخشی از فرایند طبیعی شناخت محیط است و بیماری محسوب نمی شود ، اما در کودکان بزرگ تر، نوجوانان یا بزرگسالان، تکرار این رفتار می تواند نشانه ای از اختلال روانی، کمبود تغذیه ای یا مشکلات عصبی رفتاری باشد.
تعریف تخصصی اختلال پیکا و هرزه خواری
بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، اختلال پیکا (Pica Disorder) به عنوان یکی از اختلالات تغذیه و خوردن طبقه بندی می شود. این اختلال با مصرف مکرر، مداوم و وسواس گونه ی مواد غیرخوراکی و فاقد ارزش غذایی شناخته می شود . رفتار تغذیه ای در پیکا نه از نظر فرهنگی پذیرفته شده است و نه از لحاظ رشدی مناسب سن فرد است.
خوردن مکرر این مواد می تواند به کمبودهای تغذیه ای، انسداد یا آسیب دستگاه گوارش، مسمومیت (مانند مسمومیت با سرب) و سایر عوارض جدی جسمی منجر شود. از این رو، پیکا نه تنها یک رفتار غیرعادی، بلکه اختلالی روان پزشکی با پیامدهای بالقوه خطرناک برای سلامت جسم و روان فرد به شمار می رود.
چرا این عارضه اختلال پیکا نامیده شده است؟
واژه «پیکا» از واژهی لاتین (Pica) به معنای زاغ چشم یا زاغی (Magpie) گرفته شده است — پرندهای که به عادت خود در جمع آوری و خوردن هر نوع شیء براق یا غیرمعمول شناخته می شود.
در واقع، انتخاب واژه ی «پیکا» از سوی روان پزشکان، به دلیل تشابه رفتاری میان این پرنده و بیماران مبتلا به این اختلال بوده است؛ یعنی گرایش غیرمنطقی و تکرارشونده به بلع موادی که نه ارزش تغذیه ای دارند و نه به طور طبیعی برای مصرف انسان در نظر گرفته شده اند.
چه زمانی خوردن مواد غیرخوراکی طبیعی است و چه زمانی اختلال؟
همانطور که قبلتر هم اشاره داشتیم ، در دوران نوزادی و اوایل کودکی، به ویژه تا حدود ۲ سالگی، کودکان تمایل دارند اشیاء مختلف را در دهان خود بگذارند. این رفتار بخشی طبیعی از فرآیند رشد و اکتشاف محیط اطراف آن ها محسوب می شود و معمولاً جای نگرانی ندارد.
اما اگر این رفتار:
- بیش از یک ماه ادامه یابد،
- در سنین بالاتر از دو سال مشاهده شود،
- یا در نوجوانان و بزرگسالان رخ دهد،
در این صورت می تواند نشانه ای از اختلال پیکا (Pica Disorder) باشد.
همچنین، اگر همراه با کمبودهای تغذیه ای (مانند فقر آهن یا روی)، اختلالات روانی (مانند اضطراب یا اوتیسم) یا عوارض جسمی نظیر درد معده، تهوع و مشکلات گوارشی باشد، باید حتماً به پزشک یا روان پزشک مراجعه شود تا علت اصلی بررسی گردد.
علتها و عوامل خطر در اختلال پیکا
علت اختلال پیکا و بروز آن هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما پژوهش ها نشان می دهند که این عارضه معمولاً نتیجه ی ترکیبی از عوامل تغذیه ای، روانی، زیستی و محیطی است.
کمبودهای تغذیه ای (آهن، روی، کلسیم)
یکی از شایع ترین علل بروز پیکا، کمبود مواد معدنی ضروری مانند آهن، روی و کلسیم است. بدن در چنین شرایطی ممکن است به طور غیرطبیعی به مصرف مواد غیرخوراکی مانند خاک، یخ، گچ یا نشاسته تمایل پیدا کند.
کم خونی فقر آهن از مهم ترین شرایط مرتبط با پیکا است؛ بسیاری از مبتلایان سطح آهن پایینی دارند و پس از جبران کمبود آهن یا روی، علائم اختلال پیکا نیز بهبود می یابد.
برای اصلاح کمبودهای تغذیه ای، میتوانید زیر نظر پزشک از مکملهای تخصصی استفاده کنید. به عنوان نمونه، قرص آهن و قرص زینک (روی) از محصولات مؤثر هستند که به بهبود وضعیت تغذیه ای و کاهش تمایل به مواد غیرخوراکی کمک می کنند.
شرایط روانی-رفتاری و نورودولوژیک (اوتیسم، ناتوانی ذهنی، OCD)
اختلال پیکا در میان افرادی که به اختلال طیف اوتیسم (ASD)، ناتوانی ذهنی، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یا اسکیزوفرنی مبتلا هستند، شیوع بالاتری دارد.
در این افراد، رفتار خوردن مواد غیرخوراکی ممکن است به دلیل نقص در درک حسی، نیاز به تحریک، یا الگوهای تکرارشونده ی رفتاری بروز کند. مطالعات نشان داده اند که ۱۴ تا ۳۶ درصد کودکان اوتیستیک علائم پیکا را تجربه می کنند.
بارداری، کودکی و موقعیتهای خاص فرهنگی/اجتماعی
اختلال پیکا در بارداری پدیده ای نسبتاً رایج است؛ حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از زنان باردار ممکن است نوعی از آن را تجربه کنند.
یکی از اشکال شایع آن خوردن یخ (Pagophagia) است که احتمالاً با کمبود آهن و تغییرات هورمونی مرتبط است.
در برخی فرهنگ ها، مصرف خاک یا گل رس به عنوان یک عمل سنتی یا مذهبی انجام می شود. به عنوان مثال، در برخی مناطق آفریقا و آمریکای لاتین، خوردن خاک برای اهداف درمانی یا معنوی متداول است. با این حال، از دید پزشکی، این رفتار خطرناک و غیربهداشتی می باشد.
فاکتورهای محیطی و فرهنگی
فقر، سوء تغذیه، بی توجهی والدین، تجربه ی تروما یا زندگی در محیط های پرخطر از جمله فاکتورهای محیطی افزایش دهنده ی ریسک پیکا هستند.
کودکانی که در محیط هایی با نظارت محدود یا شرایط عاطفی ناپایدار رشد می کنند، بیشتر در معرض ابتلا به پیکا قرار دارند.
چه کسانی بیشتر در معرض اختلال پیکا هستند؟
پیکا می تواند برای هر فردی رخ دهد، اما برخی گروه ها به طور چشمگیری آسیب پذیرتر هستند. اگر شما یا عزیزانتان در یکی از این دسته ها قرار دارید، آگاهی از این آمار می تواند به شما در شناسایی زودهنگام این اختلال کمک کند.
کودکان
اختلال پیکا در دوران کودکی بسیار شایع تر از بزرگسالی است. بر اساس مطالعات، حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد از کودکان ۱ تا ۶ ساله ممکن است در مقطعی از رشد خود رفتار پیکا را نشان دهند.
در کودکان ۱۸ تا ۳۶ ماهه، این عدد حتی تا ۵۰ درصد می رسد ، زیرا آن ها از طریق دهان محیط را کشف می کنند.
با این حال، در بیشتر موارد این رفتار با رشد مغزی و افزایش آگاهی کودک به تدریج کاهش می یابد و پایدار نمی ماند.
زنان باردار
زنان باردار یکی از گروه های پرخطر در بروز پیکا هستند. تغییرات هورمونی، افزایش نیاز بدن به مواد معدنی (مانند آهن و روی) و گاهی اضطراب دوران بارداری، همگی می توانند زمینه ساز این رفتار باشند.
بررسی ها نشان داده اند که بین ۲۷ تا ۶۸ درصد از زنان باردار در سراسر جهان نوعی از پیکا را تجربه می کنند.
بزرگسالان با ناتوانی ذهنی یا بیماری روانی
بزرگسالانی که با ناتوانی های ذهنی، اختلالات روانی (مانند OCD یا اسکیزوفرنی) یا بیماری های نورولوژیک دست و پنجه نرم می کنند، به طور قابل توجهی مستعد ابتلا به پیکا هستند. همچنین، افرادی که تحت استرس مزمن یا اضطراب شدید هستند نیز ممکن است برای آرامش، به این رفتار پناه ببرند.
بررسی فراوانی و آمار (مطالعه ها)
آمار دقیق پیکا بسته به جامعه ی مورد بررسی متفاوت است، اما بر اساس داده های موجود:
- حدود ۳.۵٪ از کودکان پیش دبستانی علائم پیکا دارند.
- در بزرگسالان مراجع به کلینیک های روان شناسی، حدود ۴٪ این اختلال گزارش می شود.
- در کودکان مبتلا به اوتیسم یا ناتوانی های رشدی، شیوع پیکا به ۱۴ تا ۳۶٪ افزایش می یابد.
علائم، نشانه ها و انواع مصرف مواد خوراکی
شناسایی علائم پیکا تنها به دیدن “خوردن خاک” محدود نمی شود. این اختلال می تواند با مجموعه ای از علائم هشداردهنده جسمی و روانی خود را نشان دهد که شناخت آن ها برای تشخیص به موقع حیاتی است.
علائم رفتاری و جسمانی
افراد مبتلا به پیکا ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- تمایل وسواس گونه به خوردن مواد غیرخوراکی مانند خاک، یخ، گچ، مو یا پلاستیک
- خستگی و ضعف عمومی (بهویژه به دلیل کمخونی فقر آهن)
- پوست رنگ پریده، خشک یا زبر
- درد یا ناراحتی شکمی، یبوست یا اسهال مکرر
- تپش قلب، سرگیجه یا احساس سبکی سر
- التهاب و زخم زبان یا لثه ها
- سردردهای مکرر و کاهش تمرکز
در کنار علائم جسمانی، علائم روانی نیز دیده می شود:
افراد ممکن است احساس اضطراب، شرم، افسردگی یا پریشانی عاطفی داشته باشند، بهویژه اگر از واکنش دیگران نسبت به رفتار خود آگاه باشند.
انواع مصرف: خاک خواری (geophagia)، یخخواری (pagophagia)، مصرف کاغذ/گچ/پلاستیک
پیکا بسته به نوع ماده ای که فرد مصرف می کند، به دسته های گوناگونی تقسیم می شود. در ادامه به شایع ترین آن ها اشاره شده است:
- خاکخواری (Geophagia): مصرف خاک، گل رس یا چاک (گچ طبیعی) از انواع شایع پیکاست. در برخی فرهنگ ها، این رفتار به عنوان یک رسم سنتی یا درمانی انجام می شود، اما می تواند منجر به عفونت های انگلی، مسمومیت با فلزات سنگین (مثل سرب) و آسیب به دستگاه گوارش شود.
- یخخواری (Pagophagia): تمایل به خوردن مقادیر زیاد یخ یا نوشیدنی های یخی معمولاً با کمخونی فقر آهن در ارتباط است و پس از درمان کمبود آهن، این رفتار کاملاً ناپدید می شود. با این حال، یخخواری مداوم می تواند باعث آسیب به مینای دندان و حساسیت دندانی شود.
- مصرف سایر مواد غیرخوراکی: در برخی افراد، تمایل به خوردن مو، کاغذ، گچ، رنگ، پلاستیک، خاکستر یا شن و ماسه دیده می شود. این رفتارها خطرناک ترند زیرا می توانند منجر به انسداد روده، آسیب گوارشی، مسمومیت شیمیایی و حتی نیاز به جراحی شوند.
نشانه های هشداردهنده از اختلال پیکا برای مراجعه فوری
برخی از علائم پیکا تنها یک هشدار نیستند، بلکه یک فوریت پزشکی محسوب می شوند. اگر شما یا فرزندتان هر یک از علائم زیر را تجربه می کنید، به هیچ عنوان منتظر نمانید و بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. این علائم نشان می دهند که عوارض پیکا به مرحله تهدیدکننده زندگی رسیده است.
- درد شدید و ناگهانی شکم، به ویژه اگر با تورم یا سفتی همراه باشد (نشانه احتمالی انسداد یا پارگی روده)
- استفراغ یا حالت تهوع مداوم که برطرف نمی شود
- خونریزی از دستگاه گوارش (استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری)
- مشکلات حاد تنفسی مانند تنگی نفس یا نفس نفس زدن
- علائم واضح مسمومیت مانند سردرد شدید و ناگهانی، تشنج، گیجی مفرط یا کاهش سطح هوشیاری
- کاهش وزن ناگهانی و قابل توجه یا توقف رشد در کودکان
خوردن مواد غیرخوراکی هرگز بیخطر نیست ،حتی اگر فرد احساس ناراحتی نکند. برخی عوارض مانند مسمومیت یا انسداد روده ممکن است بدون علامت آشکار آغاز شوند و بهتدریج خطرناک شوند.
عوارض و خطرات اختلال پیکا
نادیده گرفتن اختلال پیکا می تواند بدن را به میدان یک نبرد مخفی تبدیل کند، جایی که عوارض آن به آرامی اما مطمئناً سلامت فرد را نشانه می رود. این عوارض را می توان به سه دسته اصلی و بسیار خطرناک تقسیم کرد:
مسمومیت به واسطه خودن سرب، فلزات سنگین و مواد شیمیایی
یکی از خطرناک ترین عوارض پیکا مسمومیت با سرب و سایر فلزات سنگین است. افرادی که رنگ های قدیمی، خاک آلوده یا اشیای فلزی می خورند، در معرض تجمع سرب در بدن قرار می گیرند.
این مسمومیت می تواند منجر به:
- آسیب مغزی و عصبی (کاهش تمرکز، تحریک پذیری)
- اختلال در عملکرد کلیه و کبد
- اختلالات غدد درون ریز و کاهش رشد در کودکان
کودکان به ویژه آسیبپذیرتر هستند، زیرا جذب سرب در بدن آن ها چند برابر بیشتر از بزرگسالان است.
همچنین، خوردن مواد شیمیایی مانند پودر لباسشویی، شوینده ها، پلاستیک ها یا مواد پاککننده می تواند باعث مسمومیت شیمیایی حاد، آسیب گوارشی و تخریب اندام های داخلی شود.
انسداد یا آسیب دستگاه گوارش، دندانها
بلعیدن اشیای سخت و غیرقابل هضم (سنگ، مو، پلاستیک، پارچه و حتی کاغذ) ممکن است باعث انسداد در معده یا روده ها شود. در این شرایط، فرد ممکن است نیاز به جراحی فوری داشته باشد، چراکه انسداد درمان نشده می تواند منجر به پارگی روده و مرگ شود.
افزون بر این، مواد سخت مثل یخ، فلز یا سنگ باعث:
- شکستگی یا ترک خوردن دندان ها
- تحلیل مینای دندان
- درد و حساسیت مزمن دندانی می شوند.
کم خونی، عفونت ها، مشکلات رشد در کودکان
پیکا ارتباط نزدیکی با کمخونی فقر آهن دارد ، هم به عنوان علت و هم پیامد. خوردن خاک یا مواد معدنی ممکن است جذب آهن و سایر مواد مغذی را در دستگاه گوارش مختل کند و کم خونی را تشدید نماید.
علاوه بر این، مصرف مواد آلوده مانند خاک یا گل ممکن است باعث عفونت های انگلی (مثل آسکاریس یا ژیاردیا) و عفونت های باکتریایی خطرناک شود.
تشخیص و روشهای درمان اختلال پیکا
خبر امیدوارکننده این است که پیکا کاملاً قابل درمان است، اما موفقیت در گرو یک برنامه جامع است که به ریشه های جسمی و روانی به طور همزمان می پردازد. مسیر درمان پیکا معمولاً با یک تشخیص دقیق آغاز می شود و با ترکیبی از راهکارهای مؤثر ادامه می یابد.
روش تشخیص در کودکان و بزرگسالان
تشخیص پیکا بر پایه ی بررسی سابقه پزشکی، مصاحبه بالینی و مشاهده رفتار فرد انجام می شود. پزشک در ابتدا از خانواده یا خود فرد درباره ی نوع، مقدار و مدت زمان خوردن مواد غیرخوراکی سؤال می کند.
از آنجا که هیچ تست اختصاصی برای پیکا وجود ندارد، پزشک برای ارزیابی وضعیت کلی بدن از آزمایش های زیر استفاده میکند:
- آزمایش خون: جهت بررسی کمبود آهن، روی، کلسیم یا سایر مواد معدنی.
- بررسی سطح سرب در خون: برای تشخیص مسمومیت ناشی از خوردن خاک یا رنگ آلوده.
- آزمایش مدفوع: برای شناسایی عفونت های انگلی احتمالی.
- تصویربرداری (رادیوگرافی یا سونوگرافی): در صورت شک به انسداد یا وجود اجسام خارجی در دستگاه گوارش.
در کودکان، تشخیص باید با دقت بیشتری انجام شود تا رفتارهای طبیعی کاوش گرانه از اختلال پیکا متمایز شوند.
مواجهه با کمبودهای تغذیه ای
در بسیاری از بیماران، پیکا ناشی از کمبودهای تغذیه ای مانند فقر آهن، کمبود روی یا منیزیم است. در این موارد، جبران این کمبودها باعث کاهش تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی می شود.
درمان کم خونی فقر آهن
مصرف مکملهای آهن تحت نظر پزشک معمولاً در مدت چند روز تا چند هفته، رفتار پیکا را کاهش میدهد.
تقویت تغذیه کلی بدن
رژیم غذایی متعادل همراه با مصرف مکمل هایی نظیر:
- مولتی ویتامین ها برای تأمین ریزمغذی ها
- قرص آهن برای بهبود هموگلوبین
- قرص زینک (روی) برای تنظیم عملکرد عصبی و ایمنی
- قرص منیزیم برای تعادل الکترولیتی و کاهش اضطراب
برای تأمین نیازهای تغذیه ای خود، می توانید به خرید مولتی ویتامین، خرید قرص آهن، خرید قرص زینک و خرید قرص منیزیم از داروخانه آنلاین اقدام نمایید.
مداخلات رفتاری-روانشناختی
درمان اختلال پیکا تنها با مکمل های تغذیه ای کامل نمی شود؛ زیرا ریشه های روانی و رفتاری نیز در شکل گیری این اختلال نقش مهمی دارند. درمان های روان شناختی و رفتاری (Behavioral & Cognitive Interventions) می توانند رفتار خوردن مواد غیرخوراکی را بهطور چشمگیری کاهش دهند.
درمان شناختی – رفتاری (CBT)
درمان شناختی رفتاری یکی از مؤثرترین روش های علمی برای کنترل پیکا است. در این روش، درمانگر به فرد کمک می کند تا:
- افکار و باورهای نادرست درباره خوردن مواد غیرخوراکی را شناسایی کند.
- محرک ها و موقعیت هایی را که باعث بروز رفتار می شوند بشناسد.
- جایگزین های سالم و سازنده ای برای کاهش اضطراب یا وسواس پیدا کند.
- با تمرین مداوم، فرد یاد می گیرد چگونه میل غیرعادی خود به خوردن اشیاء را کنترل کرده و به رفتارهای منطقی تر پاسخ دهد.
سایر روش های رفتاری مؤثر
مداخلات رفتاری ساختارمند معمولاً در کنار CBT استفاده می شوند و شامل موارد زیرند:
- جایگزینی رفتار: ارائه گزینه های بی خطر مانند آدامس یا اسباب بازی های مخصوص جویدن برای کاهش میل دهانی.
- سیستم پاداش: تشویق و پاداش دادن به رفتارهای سالم (مثل کنار گذاشتن اشیاء غیرخوراکی).
- نظارت و مسدودسازی: محدود کردن دسترسی به مواد خطرناک و کاهش تدریجی نظارت با پیشرفت درمان.
- آموزش تشخیص: آموزش فرد برای تمایز دادن میان مواد خوراکی و غیرخوراکی.
پژوهش ها نشان داده اند که مداخلات رفتاری منسجم می توانند تا ۹۶٪ از رفتارهای پیکا را تنها در چند هفته کاهش دهند.
درمان دارویی در موارد خاص
در صورتی که پیکا با اختلالات روانی هم زمان مانند وسواس فکری عملی (OCD)، افسردگی یا اسکیزوفرنی همراه باشد، پزشک ممکن است داروهای زیر را تجویز کند:
- داروهای ضدافسردگی از نوع SSRIs (مانند سرترالین یا فلوکستین)
- داروهای ضداضطراب یا تثبیتکننده خلق
این داروها به کاهش رفتارهای وسواسی، اضطراب و میل غیرمنطقی به خوردن اشیاء کمک می کنند.
نکات حمایتی برای خانواده
خانواده بخش حیاتی از فرآیند درمان هستند. حمایت و نظارت مناسب می تواند مسیر بهبودی را تسریع کند.
- آموزش والدین یا مراقبان: آشنایی با خطرات پیکا و نحوه برخورد صحیح با رفتار بیمار.
- ایجاد محیط امن: حذف مواد غیرخوراکی و خطرناک از دسترس فرد مبتلا.
- حمایت عاطفی: گوش دادن، همدلی و پرهیز از قضاوت.
- پیگیری درمان: تشویق بیمار به حضور منظم در جلسات درمانی و مصرف صحیح داروها یا مکمل ها.
پیشگیری و مدیریت بلندمدت
پیشگیری از پیکا نیازمند رویکردی چندبعدی است:
- تأمین تغذیه متعادل و مکمل های ضروری (آهن، روی، منیزیم)
- کاهش عوامل استرس زا در خانه یا محیط کار
- آموزش والدین و معلمان درباره نشانه های اولیه پیکا
- انجام آزمایش های دوره ای برای بررسی کمبود مواد معدنی
تشخیص و درمان زودهنگام، کلید پیشگیری از عوارض جسمی و روانی شدید این اختلال است.
زمانی که مشکوک به ابتلای اختلال پیکا هستید چه کار باید بکنید؟
اگر در خود یا عزیزانتان نشانه های پیکا را مشاهده می کنید، ممکن است احساس سردرگمی یا نگرانی کنید. مهمترین قدم این است که بدانید اقدام به موقع، کلید پیشگیری از عوارض جدی است. این نقشه راه به شما کمک می کند تا دقیقاً بدانید از کجا باید شروع کنید.
مراجعه به چه متخصصی (پزشک عمومی، روانپزشک، متخصص تغذیه)
برای مدیریت صحیح اختلال پیکا، بهتر است از یک تیم چندتخصصی (Multidisciplinary Team) کمک بگیرید. در مراحل مختلف، مراجعه به متخصصان زیر توصیه می شود:
پزشک عمومی یا پزشک اطفال: اولین مرجع برای ارزیابی اولیه است. او علائم جسمی و سابقه رفتاری را بررسی کرده و در صورت نیاز، آزمایش های زیر را درخواست می کند:
- آزمایش خون برای بررسی فقر آهن و روی
- سنجش سطح سرب در خون
- آزمایش مدفوع برای تشخیص عفونت های انگلی
روانپزشک یا روانشناس بالینی: در صورتی که رفتار پیکا با اضطراب، وسواس، افسردگی یا اوتیسم همراه باشد، مراجعه به روان پزشک ضروری است. درمان های مؤثر شامل درمان شناختی–رفتاری (CBT) و رفتاردرمانی تخصصی هستند.
متخصص تغذیه: برای اصلاح رژیم غذایی و جبران کمبودهای تغذیه ای مانند آهن، روی و کلسیم. او همچنین می تواند برنامه ی غذایی خاصی برای جلوگیری از عود پیکا طراحی کند.
متخصص گوارش (Gastroenterologist): اگر علائمی مانند درد شکم، تهوع، یبوست، استفراغ یا شک به انسداد روده دارید، باید سریعاً به متخصص گوارش مراجعه کنید.
اگر شما یا فرزندتان به خوردن مواد غیرخوراکی تمایل دارید، برای مشاوره تخصصی با داروخانه آنلاین تماس بگیرید تا کارشناس تغذیه یا روان شناسی با شما در ارتباط باشد.
جمع بندی و توصیه های عملی
اختلال پیکا یک مشکل جدی است که نباید نادیده گرفته شود. این اختلال می تواند عوارض خطرناکی مانند مسمومیت، انسداد روده، کم خونی و عفونت ها را به همراه داشته باشد. خوشبختانه، با تشخیص به موقع و درمان مناسب، بیشتر افراد می توانند به طور کامل بهبود یابند.
توصیه های کلیدی:
- به پزشک مراجعه کنید اگر شما یا فرزندتان تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی دارید.
- آزمایش خون انجام دهید تا کمبودهای تغذیه ای مانند آهن، روی و کلسیم بررسی شود.
- در صورت تأیید پزشک، مکمل های آهن و زینک را برای اصلاح کمبودها مصرف کنید.
- روان درمانی و رفتاردرمانی (CBT) را جدی بگیرید؛ درمان فقط فیزیکی نیست.
- محیط خانه را ایمن کنید و مواد غیرخوراکی را از دسترس افراد مبتلا دور نگه دارید.
- صبر، حمایت و همدلی را در برخورد با فرد مبتلا فراموش نکنید. تغییر رفتار به زمان نیاز دارد.
ما در داروخانه آنلاین آماده هستیم تا با ارائه مشاوره تخصصی، مکمل های با کیفیت و محصولات بهداشتی، به شما در مسیر بهبودی کمک کنیم.
همچنین ممکن است به این مقالات علاقهمند باشید: اختلال نافرمانی در کودکان و اختلال عاطفی فصلی.
سوالات متداول
اختلال پیکا دقیقاً چیست و چگونه تعریف میشود؟
اختلال پیکا یک اختلال خوردن است که در آن فرد به طور مکرر و حداقل برای مدت یک ماه، مواد غیرخوراکی و بدون ارزش تغذیه ای مانند خاک، یخ، کاغذ یا گچ را می خورد. این رفتار باید در سنی رخ دهد که از نظر رشدی نامناسب است.
چه تفاوتی بین هوس های زودگذر خوردن یخ در بارداری و پیکا وجود دارد؟
هوس های طبیعی بارداری معمولاً موقتی هستند و به مواد خوراکی مربوط می شوند، در حالی که پیکا شامل خوردن مکرر و مداوم مواد غیرخوراکی مانند یخ (به مقدار زیاد)، خاک یا گچ است که حداقل یک ماه ادامه می یابد و معمولاً با کمبودهای تغذیه ای مانند فقر آهن همراه است.
چرا بعضی افراد خاک، یخ یا کاغذ میخورند؟
دلایل متعددی برای این رفتار وجود دارد، از جمله کمبود مواد معدنی مانند آهن و روی، مشکلات روانی مانند اضطراب، استرس یا OCD، ناتوانی های ذهنی یا اوتیسم، و حتی عوامل فرهنگی یا محیطی. در بسیاری از موارد، بدن سعی می کند از این طریق کمبودهای خود را جبران کند.
آیا مصرف یخ هم نوعی پیکا است؟
بله، خوردن مقادیر زیاد یخ به طور مکرر و مداوم، به نام pagophagia شناخته می شود و نوعی از پیکا محسوب می گردد. این رفتار اغلب با کمخونی فقر آهن مرتبط است و پس از درمان کمبود آهن، معمولاً بهبود می یابد.
چه زمانی باید نگران شد و به پزشک مراجعه کرد؟
باید فوراً به پزشک مراجعه کنید اگر:
- رفتار خوردن مواد غیرخوراکی بیش از یک ماه ادامه یابد
- علائم جسمانی مانند درد شدید شکم، استفراغ، خستگی شدید یا کمخونی ظاهر شود
- مواد خطرناکی مانند رنگ، باتری یا مواد شیمیایی مصرف شده باشد
- کودک یا بزرگسال علائم مسمومیت نشان دهد
آیا پیکا قابل درمان است؟ روند درمان چگونه است؟
بله، پیکا کاملاً قابل درمان است. روند درمان شامل جبران کمبودهای تغذیه ای با مکمل های آهن و روی، روان درمانی (به ویژه CBT)، مداخلات رفتاری، و در برخی موارد دارودرمانی برای مدیریت مشکلات روانی همراه است. بیشتر افراد در عرض چند هفته تا چند ماه بهبود قابل توجهی را تجربه می کنند.
آیا با درمان تغذیه ای یا روانشناختی میتوان پیکا را کنترل کرد؟
بله، ترکیب درمان تغذیه ای (مصرف مکمل های آهن و روی) و روان درمانی (CBT و مداخلات رفتاری) بسیار مؤثر است. تحقیقات نشان می دهند که در بسیاری از موارد، درمان کمبودهای تغذیه ای به تنهایی می تواند علائم پیکا را در عرض چند روز بهبود بخشد، و روان درمانی به کنترل بلندمدت رفتار کمک می کند.
چه عوارضی ممکن است در اثر پیکا ایجاد شود؟
عوارض جدی پیکا شامل مسمومیت با سرب و فلزات سنگین، انسداد یا پارگی دستگاه گوارش، آسیب به دندان ها، کم خونی فقر آهن، عفونت های انگلی و باکتریایی، کمبودهای تغذیه ای، و مشکلات رشد در کودکان است. در موارد شدید، می تواند کشنده باشد.
آیا کودکان ممکن است خود به خود از این رفتار گذر کنند؟
در برخی کودکان، خوردن مواد غیرخوراکی بخشی طبیعی از کاوش محیط است و با رشد از بین می رود. اما اگر این رفتار بیش از یک ماه ادامه یابد، در سنین بالای ۲ سال رخ دهد، یا با علائم جسمانی همراه باشد، باید به پزشک مراجعه شود زیرا ممکن است خود به خود برطرف نشود و نیاز به درمان داشته باشد.
چگونه خانواده ها میتوانند محیط امن برای کودکان با پیکا ایجاد کنند؟
خانواده ها می توانند با حذف مواد خطرناک و غیرخوراکی از دسترس کودک، نظارت مستمر بر فعالیت های کودک، آموزش کودک برای تشخیص مواد خوراکی از غیرخوراکی، ارائه گزینه های جایگزین سالم مانند اسباب بازی های قابل جویدن، و ایجاد حمایت عاطفی و بدون قضاوت، محیط امنی برای کودک فراهم کنند. همچنین همکاری با متخصصان و پیگیری منظم درمان ضروری است.
منبع:
Why Do Some People Crave Non-Food Items? A Complete Guide to Pica Disorder
